pajoohesh name-ye Tarikhe Islam

fa اسلام‌آوری بلغارهای ولگا: فرآیند تاریخی و پیامدهای فرهنگی و اقتصادی (مقاله پژوهشی) The Islamization of the Volga Bulghars: Historical Process and Cultural-Economic Consequences تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"> این پژوهش با ‌رویکردی میان‌رشته‌ای، فرآیند اسلام‌آوری بلغارهای ولگا و پیامدهای آن را در دو قرن نخست پس از پذیرش اسلام واکاوی می‌کند. داده‌ها از متون عربی و فارسی از جمله گزارش ابن‌فضلان، وقایع‌نامه‌های روسی، پژوهش‌های معاصر روسی، باستان‌شناسی و سکه‌شناسی گردآوری شده‌است. یافته‌ها نشان می‌دهد فرآیند اسلام‌آوری بلغارها به صورت تدریجی و بر پایه سه راهبرد اصلی شکل گرفت: پیوندهای تجاری با جهان اسلام، سفارت ابن‌فضلان در ۳۱۰/۹۲۲م، و نیاز سیاسی حاکمیت به مشروعیت و انسجام داخلی. در سطح اجتماعی، پذیرش شریعت (با غلبه فقه حنفی)، دگرگونی الگوهای معیشتی و تدفین، گسترش نهادهای دینی و آموزشی، پذیرش خط عربی، و ضرب سکه با کتیبه‌های اسلامی، گویای نفوذ ژرف اسلام فراتر از طبقه حاکم است. از دید اقتصادی، پیوستن به شبکه راه ولگا و رواج گسترده درهم، شهرهای بولغار و صُوّار را به قطب‌های تجاری شمال اوراسیا بدل کرد. در عرصه سیاست خارجی، مناسبات با روس قدیم آمیزه‌ای از رقابت و همکاری (تجارت و جنگ‌های گاه‌وگاه و کنش‌های دیپلماتیک) بود. نتیجه مقاله نشان می‌دهد گسترش اسلام در آن منطقه صلح‌آمیز و مبتنیبر تجارت و مشروعیت سیاسی بوده و این هویت پس از فروپاشی دولت در سده سیزدهم میلادی، در دوره اردوی زرین و سنت تاتاری نیز تداوم یافته است. همچنین فرضیه «اسلام محدود به نخبگان» نقد شده و شواهدی از فراگیر ‌شدن اسلام در بازه‌ زمانی معین ارائه شدهاست.</div> <div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: justify;">This interdisciplinary study examines the Islamization of the Volga Bulgars and its consequences during the first two centuries following their conversion. Drawing on Arabic and Persian sources (including Ibn Faḍlān's account), Rus' chronicles, modern Russian scholarship, archaeology, and numismatics, the research demonstrates that Islamization was a gradual, strategic process driven by three factors: established commercial ties with the Islamic world, the 922 embassy of Ibn Faḍlān, and the ruling elite's need for political legitimacy and cohesion. Socially, the adoption of Sharīʿa (primarily Ḥanafī jurisprudence), transformation of funerary and dietary practices (qibla-oriented cemeteries, elimination of pork), expansion of religious-educational institutions, adoption of Arabic script, and minting of Islamic-inscribed coins indicate rapid internalization beyond the ruling class. Economically, integration into the Volga trade route and the influx of silver dirhams transformed Bulghār and Suvār into commercial centers of northern Eurasia. Relations with Kievan Rus' combined trade (furs, slaves, silver) with intermittent military conflicts and diplomacy, including Vladimir's unsuccessful religious mission. The study confirms a model of "peaceful Islamization through commerce and political legitimacy" and demonstrates that the Islamic identity forged in Bulghār persisted after the state's thirteenth-century collapse within the Golden Horde and Tatar tradition. It further challenges the "elite-limited Islam" hypothesis, providing evidence for widespread Islamicization within a defined timeframe.</div> ابن‌فضلان, بلغارها, روس قدیم, گسترش اسلام, ولگا. Bulghars, Ibn Faḍlān, Volga, spread of Islam, Old Rus. 18 34 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-1136-1&slc_lang=fa&sid=1 Goodarz Rashtiani گودرز رشتیانی rashtiani@ut.ac.ir 10031947532846005179 10031947532846005179 Yes Assistant Professor, Department of History, University of Tehran دانشگاه تهران