pajoohesh name-ye Tarikhe Islam

fa محضر؛ نقد و بررسی یک سند دینی- تاریخی (مقاله ترویجی) The Mahzar: A Critical Examination of a Religious-Historical Document تخصصي Special ترویجی case report <div style="text-align: justify;"> در سال 987 دست‌نوشته‌ای در دربار اکبر شاه گورکانی (949-1014) نگارش شد و به امضای عالی‌ترین صاحب‌منصبان حکومت و مه‌ترین علمای دینی رسید که بعدها به سند محضر شهرت پیدا کرد. در این سند اکبر، امام مفروض الطّاعه معرفی‌شده که اعدل، اعقل و اعلم بالله است و حکم او، بر پایه انتظام کشور و ترفیه معیشت ملّت، در مسائل دینی مورد اختلاف میان مجتهدین فصل الخطاب بود. از دیرباز هدف/اهداف از تنظیم این سند مهم دینی- تاریخی محل بحث و مناقشه پژوهشگران علاقمند به دوره هند مسلمان قرار داشته است. این پژوهش به شیوه توصیفی- تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش اصلی است که با توجه به اوضاع و احوال سیاسی- اجتماعی جامعه هند عصر اکبر شاهی، چه انگیزه/ انگیزه‌هایی از انشاء و رسمیّت بخشیدن این سند مهم دینی- تاریخی مد نظر بوده و کدام‌یک از گمانه‌ها به واقعیت نزدیک‌ترند. نتایج به‌دست‌آمده حاکی از آن است که مقاصدی چند از جمله کسب اقتدار لازم در رفع منازعات دینی عبادتخانه، جمع مرجعیّت دینی با مرجعیّت سیاسی، اعلام رسمی خلافت مستقل اسلامی و احراز منصب پادشاهی الهی و مقام ظلّ‌اللّهی از انگیزه‌های احتمالی اکبر در تنظیم سند محضر بودهاست. در این میان هدف دوم که هدف اول را نیز برآورده می‌سازد از بسامد بالاتری برخوردار بودهاست، اگرچه رسیدن به اهداف سوم و چهارم نیز از نگاه پادشاه بلندپروازی چون اکبر دور نمی‌نماید.</div> <div style="text-align: justify;">In 1579, a manuscript was prepared at the court of the Mughal emperor Akbar (1542–1605) and signed by the highest-ranking state officials and the most prominent religious scholars; it subsequently became known as the Mahzar. In this document, Akbar was introduced as an Imam whose obedience was obligatory, who was deemed the most just, the wisest, and the most knowledgeable of God. Accordingly, in religious matters disputed among the mujtahids, his judgment—provided that it was based on the proper administration of the realm and the improvement of the people’s livelihood—was to constitute the final and decisive ruling. The objective or objectives underlying the formulation of this important religious-historical document have long been a subject of debate and controversy among scholars interested in the history of Muslim India. Employing a descriptive-analytical method, the present study seeks to address the principal question of what motive or motives, in light of the political and social circumstances of Indian society during Akbar’s reign, informed the drafting and official promulgation of this significant religious-historical document, and which of the proposed interpretations most closely corresponds to historical reality. The findings indicate that several considerations may have motivated Akbar to formulate the Mahzar, including acquiring sufficient authority to resolve religious disputes arising in the Ibadat Khana (House of Worship), combining religious authority with political sovereignty, formally proclaiming an independent Islamic caliphate, and attaining the status of divinely sanctioned kingship and the position of Zill Allah (“Shadow of God”). Among these possibilities, the second objective—which also encompassed the first—appears to have been the most prominent. Nevertheless, the pursuit of the third and fourth objectives would not have been implausible for an ambitious monarch such as Akbar.</div> اکبر شاه, محضر, عبادت‌خانه, مرجعیّت دینی, هند مسلمان Akbar, Mahzar, Ibadat Khana, religious authority, Muslim India 72 86 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-1328-1&slc_lang=fa&sid=1 Ehsan Ghodratollahi احسان قدرت اللهی elahi@kashanu.ac.ir 10031947532846005183 10031947532846005183 Yes Assistant Professor of Comparative Religions and Mysticism, Department of Religions and Philosophy, Faculty of Literature and Foreign Languages, University of Kashan دانشگاه کاشان