:: دوره 1، شماره 46 - ( تابستان 1401 ) ::
جلد 1 شماره 46 صفحات 46-23 برگشت به فهرست نسخه ها
خشونت کلامی در سیره حجاج بن یوسف ثقفی (مطالعه موردی: خطبه‌های عراق)
حسین علی بیگی ، روح اله بهرامی ، سجاد دادفر ، شقایق صالح
چکیده:   (344 مشاهده)
با استقرار حکومت بنی‌امیه، بهره‌گیری از فن خطابه و تهدید با رویکرد خشونت­آمیز به یکی از مهمترین مؤلفه‌های تأمین امنیت حاکمیت اموی بدل شد. شناسایی سازوکارهایی که در آن دوران برای تأثیرگذاری بر مخاطبان بدان تکیه می‌شد حائز اهمیت است. این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی به دنبال پاسخ دادن به این پرسش است که چرا حجاج بن یوسف در مواجهه با مردم عراق از خطبه‌های خشونت­آمیز بهره می‌­گرفت؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حجاج در خطبه‌هایش از واژگان با اثر بخشی روانی منفی مانند شرور، کنیززاده، ریاکار، فتنه‌جو و فریب‌کار استفاده و همچنین با تهمت زدن، تهدید به مرگ، تمسخر، خوار و خفیف خواندن مردم و تشبیه آنان به حیوانات، مخاطبانش را از نظر شخصیتی تخریب و احساس حقارت، کم ارزش بودن، ناامیدی و ترس را به آنان القاء می‌کرد تا از این طریق سلطه خود را مستحکم و از امکان شورش و طغیان مخالفان جلوگیری کند.
واژه‌های کلیدی: امویان، بصره، جنگ روانی، حجاج بن یوسف، خطبه، کوفه.
متن کامل [PDF 825 kb]   (90 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1401/3/12 | پذیرش: 1401/6/10
فهرست منابع
1. قرآن کریم.
2. ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، قم،کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، 1378.
3. ابن اثیر، عزالدین، الکامل، ترجمه سید محمد حسین روحانی، تهران، اساطیر، 1371ش.
4. ابن العبری، ابوالفرج، مختصر تاریخ الدول، ترجمه عبد المحمد آیتی، تهران، علمی و فرهنگی، 1377ش.
5. ابن جوزی، ابوالفرج عبدالرحمان، المنتظم فی التاریخ الامم والملوک، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1412.
6. ابن خلدون، عبدالرحمن، العبر- تاریخ ابن خلدون، ترجمه عبدالمحمدآیتی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363ش.
7. ابن خلکان، ابی العباس، وفیات و الاعیان، قم، منشورات الشریف الرضی، 1364ش.
8. ابن عبدربه، احمد بن محمد، العقد الفرید، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1407.
9. ابن قتیبه دینوری، ابی محمد عبدالله بن مسلم، امامت و سیاست، ترجمه ناصر طباطبایی، تهران، ققنوس، 1380ش.
10. ابن منظور، ابی الفضل، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1997.
11. ابوزهره، الخطابه أصولها تاریخها فی أزهی عصورها عند العرب، بی‌جا، مطبعه العلوم، 1934.
12. ارشد حسن، محمد، «خطبه الحجاج بن یوسف الثقفی الواعظیه؛دراسه فی ضوء نظریه الاتصال الادبی»، التجدید، مجلد العشرون، العدد الاربعون، 2016، ص135-167.
13. افتخاری، اصغر، خشونت و جامعه، تهران، سفیر، 1379ش.
14. امانی، محمد هاشم عبدالمجید، «خطبه دیر الجماجم للحجاج به یوسف الثقفی بین الندا و الاستفهام: دراسه بلاغیه نقدیه»، جامعه الازهر، حولیه کلیه الدراسات الاسلامیه و العربیه للبنات باسکندریه، جزء 9، 2015، ص920-1047.
15. آرنت، هانا، خشونت، ترجمه عزت اله فولادوند، تهران، خوارزمی، 1359ش.
16. بروکلمان، کارل، تاریخ ملل و دول اسلامی، ترجمه هادی جزایری، تهران، علمی و فرهنگی، 1346ش.
17. بلاذری، احمد بن یحیی، جمل من انساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، 1417.
18. بن حمزه، نوره، «سمات الاسلوب الخطابی: خطبه الحجاج بعد دیر الجماجم انموذجاٌ»، جامعه محمد فیض سبکره، مجله العلوم الانسانیه، العداد44، 2017، ص489-499.
19. تدگر، رابرت، چرا انسانها شورش می کنند، ترجمه علی مرشدی زاد، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی، 1377ش.
20. ثعالبی، أبو منصور، ثمار القلوب، قاهره، دارالمعارف، بی‌تا.
21. جاحظ، ابوعثمان، البیان والتبیین، تحقیق علی بوملحم، بیروت، دارالمکتبه الهلال، 1311.
22. حتی، فیلیپ، تاریخ عرب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، آگاه، 1380ش.
23. دیکسون، عبدالامیر، خلافت اموی، ترجمه گیتی شکری، تهران، طهوری، 1381ش.
24. زبیدی، سیدمرتضی، شرح تاج العروس، بیروت، دارالفکر، 1414.
25. زمخشری، ربیع الأبرار ونصوص الأخیار، بیروت، مؤسسه الأعلمی، 1412.
26. صفوت، احمد زکی، جمهره خطب العرب فی عصور العربیه الزاهره، بیروت، المکتبه العلمیه، 1980.
27. طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر، 1375ش.
28. طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تأویل القرآن، تحقیق أحمد محمد شاکر، بیروت، مؤسسه الرساله، 1420.
29. عابدینی جزینی، مهدی و عسکر علی کرمی، «آلیات الاقناع فی خطب الحجاج بن یوسف الثقفی (دراسه نقدیه تحلیله)»، جامعه اصفهان، بحوث فی اللغه العربیه، العدد 16، ربیع و صیف 1438/1396، ص63-74.
30. عامر، رضا، «دراسه حجاجیه تداولیه فی خطبه الحجاج بن یوسف الثقفی فی اهل الکوفه حین ولی الکوفه»، الجزائر، جامعه میله، مجله دراسات لجامعه عمار ثلیجی؛ مجله دولیه محکمه، العدد 73، دیسمبر 2018، ص56-69.
31. عزاوی، ابوبکر، اللغه و الحجاج، بیروت، موسسه الرحاب الحدیثه، 2009.
32. قلقشندی، صبح الاعشی، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1985.
33. ماهر السوسی، عبدالله، «خُطبُ الحجاج بن یوسف الثقفی دراسه اُسلُوبیه»، اشراف دکتر ولید محمود ابو ندی، الجامعه الاسلامیه غزه، کلیه الادب، ماجیستر اللغه العربیه، 2017.
34. مبَرد، ابوالعباس، الکامل فی اللغه و الادب، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1997.
35. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاءتراث عربی، 1403.
36. مسعودی، علی ابن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تهران، علمی و فرهنگی، 1374ش.
37. نویری، شهاب الدین احمد، نهایه الارب، ترجمه دکتر محمود دامغانی، تهران، امیرکبیر، 1364ش.
38. نویمان، فرانتس، «شیوه‌های تحقیق در قدرت سیاسی»، ترجمه عزت الله فولادوند، فرهنگ، شماره4و5، 1368ش، ص399-424.
39. یعقوبی، ابن واضح، تاریخ یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران، علمی و فرهنگی، 1371ش.
40. Megargee, E., and Hokanson, J. The Dynamics Aggression Individual, Group and International Analysis, Hariper & Row, 1990.



XML   English Abstract   Print



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 1، شماره 46 - ( تابستان 1401 ) برگشت به فهرست نسخه ها