fa رهبری در کیسانیان نخستین: تقابلات ابن حنفیه با مختار ثقفی تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:14pt"><span style="line-height:115%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span b="" lotus="" style="font-family:"><span b="" lang="FA" style="font-family:" zar="">مختار ثقفی از شخصیت&shy;های مؤثر در شکل&shy;گیری کیسانیان و محمد بن حنفیه اولین رهبر دینی این گروه بود. تلقی عمومی فرقه‌شناسی و همچنین پاره&shy;ای از گزارش&shy;های تاریخی، حکایت از این دارد که مناسبات ابن حنفیه و مختار بر پایه همکاری بوده‌است؛ در حالی که بر اساس بررسی&shy;های تاریخی چنین مناسباتی از رابطه این دو تأیید نمی‌شود. مقاله حاضر به این سوال پاسخ می&shy;دهد که مناسبات محمد بن حنفیه با مختار ثقفی چگونه بوده&shy;است؟ به نظر می‌رسد رویکرد محمد بن حنفیه در ابتدا همراهی اجمالی با مختار بود ولی در ادامه، تقابلات قابل توجهی میان ابن حنفیه و مختار شکل گرفت. بررسی&shy;های اسنادی و تاریخی نشان می&shy;دهد که محمد بن حنفیه پس از شکل&shy;گیری حکومت مختار، نسبت به آن رویکرد انتقادی داشت و دست از حمایت&shy; مختار برداشته بود. او حتی پس از مرگ مختار نیز موضع منفی خود را آشکارا مطرح کرده است.</span></span></span></span></span></span><br> <br> &nbsp; <span style="font-size:13pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="line-height:15.0pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-0.1pt"><span style="font-size:12.0pt"><span style="letter-spacing:0pt">Ḥanafiyya is recognized as its inaugural religious leader. Common perceptions of sectarianism, along with historical accounts, shed light on the relationship between these two figures, which seems to be based on a kind of cooperation. However, historical studies narrate another issue and their association fails to capture its completeness. This article delved into this issue, addressing the nature of the relationship between Muhammad Ibn Ḥanafiyya and Mukhtār Thaqafi. It seems that the approach of Muhammad Ibn Ḥanafiyya was initially a brief association with Mukhtār, but later, significant confrontations between Ibn Ḥanafiyya and Mukhtār took place. Documentary and historical evidence revealed that following the establishment of Mukhtār&#39;s governance, Muhammad Ibn Ḥanafiyya adopted a critical stance towards him, withdrawing his support and openly expressing disapproval even after Mukhtār&#39;s death.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> <br> &nbsp; تاریخ تشیع, کیسانیه, محمد بن حنفیه, مختار ثقفی. Shi‘ite history, Kaysāniyya, Muhammad Ibn Ḥanafiyya, Mukhtār Thaqafi. 5 24 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-532-3&slc_lang=fa&sid=1 Abbas Mirzaiee Nokabadi عباس میرزایی نوکابادی a_mirzaei@sbu.ac.ir 10031947532846004384 10031947532846004384 Yes Assistant professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Shahid Beheshti University دانشگاه شهید بهشتی