fa تحول نظام مُفتی ـ مُستفتی تشیع در ایران روزگار مغولان تخصصي Special پژوهشي Research <h1 dir="RTL"><a name="_Toc424644330"><strong>تحول نظام مُفتی ـ مُستفتی تشیع در ایران روزگار مغولان</strong></a><a href="#_ftn1" name="_ftnref1" title=""><strong><span dir="LTR"><strong>[1]</strong></span></strong></a></h1> <p dir="RTL"><a name="_Toc424644331"><strong>صالح پرگاری</strong></a><a href="#_ftn2" name="_ftnref2" title=""><strong>*</strong></a><a name="_Toc424644332"><br> <strong>مسلم سلیمانی‌یان</strong></a><a href="#_ftn3" name="_ftnref3" title=""><strong>**</strong></a></p> <p dir="RTL">چکیده</p> <p dir="RTL">پس از سقوط خلافت (656 ق)، دگرگونی بزرگی در جهان اسلام رخ نمود؛ به<span dir="LTR">‌</span>ویژه بر اثر روی‌گردانی مغولان از تسنن، گرایش برخی از ایلخانان به تشیع و فراهم آمدن زمینه نشاط علمی برای فقیهان اصولی شیعه، اوضاعی پدیدار شد که ساختار بسیط نخستین و نامتمرکز نظام مفتی ـ مستفتی شیعه را به ساختاری منسجم و متمرکز بدل کرد. این دوره را می‌توان دوره نظام‌مند شدن فقه سیاسی شیعی در چهارچوب فقه اجتهادی دانست. ساختار مرجعیت، حلقه اتصال سنّت کهن به سنّت جدید در این دوره بود. از این‌رو، موازی با تغییر و تحولات نوپدید، آرام آرام آثاری در اندیشه شیعی در این برهه تاریخی، تولید یا باز تولید یا نقد می‌شد. این دوره به سبب اوضاع اجتماعی و تاریخی‌اش، نظریه و عمل عالمان شیعه را به یک&rlm;دیگر نزدیک کرد؛ چنان&rlm;که علمای شیعی برای پاسخ‌گویی به نیازهای جدید جامعه، اندیشه فقهی و کلامی را بیشتر در حوزه عمل اجتماعی و سیاسی امامیه به خدمت می&rlm;گرفتند. بی‌گمان آغازگر این روند در دوره مغولان، علمایی همچون خواجه نصیرالدین <span dir="LTR">‌</span>طوسی (م 672 ق)، محقق حلی (م 674 ق)، علامه حلی (م 726 ق) و شهید اول (م 786 ق) بودند که با نزدیک شدن به ساختار قدرت سیاسی و بهره‌گیری از اوضاع یاد شده و با تلاشی گسترده توانستند به نشر و پراکنش تفکر شیعی بپردازند. این مقاله، علل این تحول بنیادین (تغییر روی‌کرد سیاسی و کنش‌گری اجتماعی فقه شیعی) را تبیین و تحلیل می&rlm;کند. بر پایه یافته&rlm;های این پژوهش، دگرگونی&rlm;های سیاسی، فکری و فرهنگی پس از سقوط خلافت عباسی، به نظام‌مند شدن فقه سیاسی شیعی و تحول در نظام مفتی ـ مستفتی انجامید و موجب شد که عالمان شیعه از حوزه مباحث نظری فقهی و کلامی محض، به عرصه سیاسی و کنش‌های اجتماعی رو کنند.</p> <div>&nbsp; <hr align="left" size="1" width="33%" > <div id="ftn1"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref1" name="_ftn1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a>. تاریخ دریافت 18/07/93؛ تاریخ پذیرش 15/09/93.</p> </div> <div id="ftn2"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref2" name="_ftn2" title="">*</a> دانشیار دانشگاه خوارزمی، گروه تاریخ، تهران، ایران. <span dir="LTR">salehpargari@yahoo.com</span></p> </div> <div id="ftn3"> <p dir="RTL"><a href="#_ftnref3" name="_ftn3" title="">**</a> دانشجوی دکتری‌ تاریخ دانشگاه خوارزمی، گروه ‌تاریخ، تهران، ایران. <span dir="LTR">m_soleimanian@yahoo.com</span></p> </div> </div> تشیع, نظام مفتی ـ مستفتی, مرجعیت شیعی, خواجه نصیرالدین طوسی, مکتب حله, علامه حلی, دوره مغولان. 39 65 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-1-86&slc_lang=fa&sid=1 صالح پرگاری 1003194753284600209 1003194753284600209 Yes مسلم سلیمانی یان 1003194753284600210 1003194753284600210 No