fa مقنیان خراسانی و حیات اجتماعی و فرهنگی آنان در عهد قاجار (مقاله مروری) تخصصي Special مروری Applicable <span style="font-size:10pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">مقنیان، به&shy;عنوان متخصصان حفر قنات و تأمین آب در اقلیم خشک، نقشی بی‌بدیل در پایداری کشاورزی و آبادانی خراسان ایفا می‌کرده‌اند. این مقاله به بررسی جایگاه، نقش و ویژگی‌های حیات اجتماعی و فرهنگی مقنیان خراسانی در دوره پرفراز و نشیب قاجار می‌پردازد. با اتکا به روش تحقیق تاریخی-تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی، هدف اصلی این پژوهش واکاوی چگونگی سازماندهی این حرفه حیاتی، تعاملات آنها با سایر اقشار جامعه و بازتاب مهارت‌ها و باورهایشان در تار و پود زندگی اجتماعی و فرهنگی خراسانیان است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که مقنیان خراسانی، به‌رغم دشواری‌ها و مخاطرات فراوان شغلی، از مهارت‌های فنی و دانش بومی عمیقی برخوردار بودند که آنها را به عنصری کلیدی در اقتصاد آبی و معیشت جامعه قاجاری تبدیل کرده بود. حیات اجتماعی آنها با روابط درون‌گروهی مستحکم، تعاملات پیچیده با مالکان و کشاورزان، و ایفای نقش در حل و فصل اختلافات آبی مشخص می‌شد. از منظر فرهنگی، باورها، آداب و رسوم خاص، فرهنگ شفاهی غنی (شامل داستان‌ها و اصطلاحات خاص) و حضور در جشن‌ها و مناسک مرتبط با آب، بخش جدایی‌ناپذیری از هویت این قشر بود. این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی سعی دارد تا با روشن ساختن ابعاد ناگفته‌ای از زندگی مقنیان، تصویر جامع‌تر و عمیق‌تری از نقش آنها در توسعه تمدن آبی ایران و بافت اجتماعی-فرهنگی خراسان قاجاری ارائه دهد و به درک بهتر از تاریخ اجتماعی و اقتصادی این منطقه کمک کند.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:10pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="EN-GB" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:115%">Qanāt diggers, as specialists in constructing qanāts and supplying water in arid climates, played an unparalleled role in sustaining agriculture and the development of Khorasan. This article examines the status, functions, and characteristics of the social and cultural life of Khorasani qanāt diggers during the eventful Qajar era. Relying on a historical&ndash;analytical research method and using library and archival sources, the primary objective of this study is to explore how this vital profession was organized, how its practitioners interacted with other social groups, and how their skills and beliefs were reflected in the fabric of Khorasani social and cultural life. The findings indicate that Khorasani qanāt diggers, despite numerous occupational hardships and risks, possessed profound technical skills and indigenous knowledge that rendered them a key element in the water-based economy and livelihood systems of Qajar society. Their social life was characterized by strong intra-group relations, complex interactions with landowners and farmers, and an active role in resolving water-related disputes. From a cultural perspective, their beliefs, distinctive customs and rituals, rich oral culture (including unique stories and terminology), and participation in water-related festivals and ceremonies formed an inseparable part of their collective identity. Using descriptive and analytical methods, this article seeks to illuminate the overlooked dimensions of the lives of qanāt diggers, offering a more comprehensive and nuanced understanding of their role in the development of Iran&rsquo;s hydraulic civilization and the socio-cultural fabric of Qajar-era Khorasan. This, in turn, contributes to a better understanding of the region&rsquo;s social and economic history.</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:115%"></span></span></span></span></span><br> &nbsp; تاریخ اجتماعی خراسان, تاریخ اجتماعی قاجار, تاریخ اجتماعی قنات, مقنیان, قنات. Social history of Khorasan, Social history of the Qajar period, Social history of qanāts, Qanāt diggers, Qanāt 86 99 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-1250-1&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Rostami مریم رستمی rostami.maryam1378@gmail.com 10031947532846004906 10031947532846004906 Yes Master’s Degree in Iranian Studies, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran دانشگاه شهید بهشتی Abbas Ahmadvand عباس احمدوند a_ahmadvand@sbu.ac.ir 10031947532846004907 10031947532846004907 No Associate Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran دانشگاه شهید بهشتی