fa سنگ کلیه و مثانه در طب ایرانی: تبیین علل، تشخیص افتراقی و رویکردهای بالینی درمان (مقاله ترویجی) تخصصي Special ترویجی case report <div style="text-align: justify;">&nbsp;<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;">بیماری سنگ کلیه و مثانه از جمله اختلالات شایع دستگاه ادراری است که در متون کهن طب ایرانی با دقت و تفصیل بررسی شده&shy;است. حکمایی چون محمدبن زکریای رازی و ابن سینا، با تکیه&shy;بر مشاهدات بالینی، این بیماری را در پیوند با کیفیت هضم، مزاج اندام‌ها، ساختار مجاری ادراری و سبک زندگی تبیین کرده‌اند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی- تحلیلی و بر اساس بررسی مستقیم متون اصلی پزشکی، به تحلیل نظام‌مند دیدگاه طب سنتی ایران درباره علل، نشانه‌ها، تشخیص افتراقی، پیشگیری و درمان سنگ کلیه و مثانه می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که حکمای طب سنتی، تمایز میان درد سنگ کلیه و بیماری‌هایی با علائم مشابه، به‌ویژه قولنج را چالشی اساسی دانسته و معیارهای بالینی دقیقی برای تشخیص افتراقی ارائه کرده‌اند. در تبیین پاتوفیزیولوژی، بر نقش تولید مواد غلیظ ناشی از سوءهاضمه، تنگی مجاری ادراری و سردی مزاج کلیه تأکید شده&shy;است. همچنین، پیشگیری بر اصلاح تغذیه، تعدیل سبک زندگی و پاکسازی دوره‌ای بدن استوار بوده؛ درمان، رویکردی پلکانی از تسکین درد تا مداخلات دارویی و جراحی محدود را دربرمی‌گیرد. به‌طور کلی، این مطالعه نشان می‌دهد که طب ایرانی در مواجهه با سنگ‌های ادراری، از چارچوبی منسجم، مبتنی&shy;بر مشاهده بالینی و واجد منطق پیشگیرانه برخوردار است</span></span></div> <div style="text-align: justify;">&nbsp;<span lang="EN-GB" style="font-size:10.0pt"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif">Kidney and bladder stone disease is among the common disorders of the urinary system and has been examined with considerable precision and detail in classical texts of Iranian medicine. Physicians such as Muhammad ibn Zakariya al-Razi and Ibn Sina, drawing on clinical observations, explained this disorder in relation to the quality of digestion, the temperament of the organs, the anatomical structure of the urinary passages, and lifestyle factors. Using a descriptive-analytical method and based on the direct examination of primary medical texts, the present study systematically analyzes the perspectives of traditional Iranian medicine regarding the causes, signs and symptoms, differential diagnosis, prevention, and treatment of kidney and bladder stones. The findings indicate that traditional Iranian physicians regarded the differentiation of renal stone pain from disorders with similar manifestations, particularly colic, as a major diagnostic challenge and proposed precise clinical criteria for differential diagnosis. In their explanation of pathophysiology, particular emphasis was placed on the production of thick and viscous substances resulting from impaired digestion, narrowing of the urinary passages, and the cold temperament of the kidneys. Preventive measures were primarily based on dietary modification, lifestyle adjustment, and periodic bodily cleansing, while treatment followed a stepwise approach ranging from pain relief to pharmacological interventions and limited surgical procedures. Overall, this study demonstrates that Iranian medicine approached urinary calculi through a coherent framework grounded in clinical observation and characterized by a distinct preventive rationale.</span></span></div> سنگ کلیه, سنگ مثانه, طب ایرانی, قولنج, طب سنتی kidney stones, bladder stones, Iranian medicine, colic, traditional medicine. 87 103 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-942-1&slc_lang=fa&sid=1 javad ghazi جواد قاضی شعرباف jghazi@azaruniv.ac.ir 10031947532846005184 10031947532846005184 Yes Assistant Professor, Department of History and Islamic Civilization, Shahid Madani University of Azerbaijan دانشگاه شهید مدنی آذربایجان mahsa Aliari مهسا علیاری mahsa.aliari@gmail.com 10031947532846005185 10031947532846005185 No M.A. Student in Islamic History, Alzahra University دانشگاه الزهرا(س)