fa حج؛ عرصه همگرایی و واگرایی حسنیان و عباسیان (از اواخر عهد اموی تا پایان اولین دورۀ قیام‌های حسنی) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">مناسک حج در آیین اسلام، فرصتی بی‌بدیل برای تزکیۀ نفس انسان‌ها، مایۀ ایجاد وحدت در امت اسلامی و اثرات سازندۀ‌ بی‌شمار دیگر است. این فریضۀ‌ دینی که پیامبر اسلام</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:alaem;">6</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"> و ائمه</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:alaem;">:</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"> بر انجام آن تأکیدی ویژه داشتند، در زمانی کوتاه پس از درگذشت رسول خدا</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:alaem;">6</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"> به ابزاری برای جهت‌دهی به اهداف سیاسی حاکمیت و نیز مخالفان آن تبدیل شد. تناقض رویکرد عامه مسلمانان به حج، با آن&rlm;چه هدف طبقۀ حاکم و گروه‌های رقیب آن از حج‌گزاری در دوره‌های مختلف تاریخ اسلام بوده، برای پژوهشگران حوزۀ تاریخ، مسئله‌ای تأمل‌برانگیز است. با توجه به خیزش حسنیان و عباسیان برای کسب قدرت از اواخر خلافت امویان و امکان بهره‌وری آنها از موسم حج در جهت پیشبرد اهدافشان، پژوهش حاضر بر آن است که به روش توصیفی ـ تحلیلی، به این پرسش اساسی پاسخ دهد که شیوه‌های بهره‌گیری عباسیان و حسنیان، از اواخر دورۀ‌ اموی تا پایان اولین دورۀ قیام‌های سادات حسنی، از موسم حج چگونه بوده ‌است؟</span></span><br> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">فرضیۀ مقاله آن است که در اواخر دورۀ‌ مروانی، موسم حج فرصتی برای دیدار، تجدید پیمان و برنامه‌ریزی علیه حاکمیت (عرصۀ همگرایی دو طیف اقتدارطلب) بود؛ ‌اما پس از روی کار آمدن عباسیان،‌ به ابزاری برای کنترل فعالیت‌های سیاسی سادات حسنی از سوی حاکمیت و اغتنام فرصتی برای رازگشایی سیاست انحرافی عباسیان و حتی تمایل به حذف آنان از سوی هواداران حسنیان (واگرایی دو طیف رقیب) بدل شد.</span></span> Hajj rituals&nbsp; in Islam&nbsp; is unique&nbsp; opportunity for refinement , Create unity in Islamic Ummah and the other effects. This religious rites, which the Prophet of Islam and Imams emphasized on doing so,&nbsp; became a tool shortly after the death of the Prophet of God, implement for&nbsp; direction to political&nbsp; goals&nbsp; and&nbsp; opponents. The contradiction of the public Muslim approach to Hajj, With what the aim of the ruling class and its rival groups has been from the incarnation in different periods of Islamic history, Is a reflective issue For researchers in the field of history.<br> Considering the Motivation of Hasanid and Abbasid for power since the end of the Umayyad caliphate and the possibility of their productivity from the Hajj season in order to advance their goals, The present study is descriptive-analytic, Answering this fundamental question, the ways of using Abbasids and Hasanid from the end of the Umayyad period to the end of the first period of Sadat Hosni&#39;s uprisings How was it from the Hajj season. The hypothesis of the paper claims that Hajj was the opportunity to visit, renewal and planning against sovereignty in the late Umayyad period but after come to rule Abbasids, hajj was a tool for control Sadat Hasanid political activities. <span dir="RTL"></span> سادات حسنی, عباسیان, موسم حج, همگرایی, واگرایی. Sadat Hasanid, Abbasids, hajj season, Convergence ,Divergence. 59 76 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-73-34&slc_lang=fa&sid=1 Leyla NajafianRazavi لیلا نجفیان رضوی 10031947532846001927 10031947532846001927 Yes دانشگاه فردوسی مشهد