fa چگونگی مواجهه متوکل عباسی با نحله‌های کلامی (بررسی موردی معتزله و اهل حدیث) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">با روی کار آمدن عباسیان و آغاز نهضت علمی، فرقه های کلامی بسیاری در جهان اسلام به وجود آمدند. مهمترین این فرقه در دوره اول عباسی معتزله بود که خلافت عباسی به کمک آنها و با اتکاء به آرا و استدلالات عقلی آنها به مقابله با شبهات و تشکیکات وارده بر دین برآمدند. در این مقاله با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی بر پایه منابع کتابخانه‌ای به تبیین زمینه‌های قدرت‌یابی و افول این نحله فکری و همچنین مناسبات میان معتزلیان و اهل حدیث پرداخته شده&shy;است. سوال اصلی پژوهش این است که با توجه به خدمات معتزله در تبیین فکری جامعه اسلامی چه عواملی موجب شد تا متوکل عباسی معتزلیان را سرکوب کند و بار دیگر به اهل حدیث روی آورد؟ دستاورد تحقیق بر این نکته استوار است که مأمون پس از غلبه بر امین برای مقابله با جناح پر قدرت قشری اعراب با تمایلات فکری حشویه، که مامون را نماینده واقعی اعراب اهل سنت نمی‌دانستند سبب نزدیکی خلیفه به معتزله شد. در حالی‌که متوکل به سبب علایق عرب‌گرایانه و تمایل به بازگرداندن خلافت عباسی به روزگار پیش از مأمون، تلاش کرد تا با سرکوب معتزلیان بار دیگر به اهل حدیث نزدیک شود.</span></span><span dir="LTR"></span> Mu&#39;tazilites, as an intellectual theological school flourishing at the early Abbasid era, had a great influence on the establishment of Abbasid caliphate.&nbsp; This paper, using a descriptive and analytical method based on library resources, attempts to explain causes and contexts of the rise and&nbsp; decline of this intellectual school, as well as the relations between the Mu&#39;tazilites and the other outstanding theological school known as Ahl al-Hadith. The main question of the paper is why Mutawakkil (r. 847-861), despite of the marvellous contribution of Mu&#39;tazilites to intellectual development in Islamic society, was opposed to them. The study&#39;s conclusion is that caliph Ma&#39;mun (r. 813-833), in confrontation with Amin (r. 809-813) and his supporting sect of al-Hashwiyah which denied the authority of Ma&#39;mun, intended to ratify the opposite thought system of Mu&#39;tazilites who stood against orthodox Arabs. After Ma&#39;mun, Mutawakkil, again by supporting Ahl al-Hadith, combated Mu&#39;tazilites and tried to restore Arab nationalism. اهل حدیث, عصر اول عباسی, فرقه‌های کلامی, مامون, معتزله, متوکل. Mu'tazilites, Ahl al-Hadith, Ma'mun, Mutawakkil, theological schools. 5 26 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-73-49&slc_lang=fa&sid=1 سجاد جمشیدیان 10031947532846001145 10031947532846001145 Yes دانشگاه خوارزمی حسین مفتخری 10031947532846001146 10031947532846001146 No دانشگاه خوارزمی