fa نقش موقوفات در گسترش مراکز علمی و درمانی عهد بویهیان و فرجام آن‌ها تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">در سدۀ چهارم هجری و با استقرار حکومت آل ‌بویه در نیمۀ غربی ایران، از نهادهای اجتماعی و شهری حمایت شد. این نهادهای اجتماعی عمدتاً در قالب مراکز علمی (دارالعلم‌ها و کتاب‌خانه‌ها) و بیمارستان‌ها در جهت ارائۀ خدمات درمانی و آموزشی و بر پایۀ وقف در شهرها شکل می‌گرفتند. این پژوهش با روش مطالعۀ تاریخی سعی دارد تا ضمن بازکاوی نقش وقف در شکل‌گیری و پایداری نهادهای مزبور، عوامل مؤثر بر فراز و فرود وقفیات دورۀ بویهیان را در بستر تحولات تاریخی بررسی و کاوش کند.</span></span><br> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که موقوفات نهادهای عصر آل بویه منبع مالی پایداری برای آن‌ها ایجاد کرد و زمینه‌‌های پیشرفت را در این دوره فراهم آورد. اما پس از پایان سیطرۀ سیاسی آل بویه، به‌بهانۀ جهتگیری شیعی دارالعلم‌ها و کتاب‌خانه‌ها، موقوفات وابسته به آن‌ها در جریان رخدادهای تاریخی با آسیب مواجه شدند و درنتیجه، فعالیت آن‌ها با افول مواجه شد. اگرچه وقفیات مرتبط با بیمارستان‌ها بعضاً حتی تا اواخر دورۀ ایلخانان همچنان پایدار ماندند. وجود حکومت‌های نیمه‌مستقل و محلی، همچون اتابکان فارس، در برخی شهرها به دوام موقوفات درمانی بویهیان یاری رسانید.</span></span> By the establishment of the Buyid government in the western half of Iran in the fourth century AH, social and urban institutions were supported. These institutions were mainly established based on waqf in the form of scientific centers (Dar al-Ilms &ndash;academies- and libraries) and hospitals to provide remedial and educational services. The present paper attempts to investigate the role of the waqf in the establishment and constancy of these institutions by exploring the historical factors affecting the rise and fall of the Buyids.<br> &nbsp;The results depict that the dependence of the Buyid institutions on waqf provided Buyids with a fixed financial source and caused prosperity. However, after the Buyid domination, due to the Shiite tendencies in the formation of academies and libraries, their waqfi properties were also damaged in the course of historical upheavals and their activities declined. But the waqfi properties related to hospitals survived even until the late Ilkhanid era. The existence of semi-independent and local governments such as the Atabeks of Fars contributed to the survival of the Buyid medical waqfi instutitions in some cities. آل بویه, وقف, بیمارستان, دارالعلم, کتاب‌خانه. Buyids, waqf, hospital, Dar al-Ilm (Academy), library. 5 28 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-73-73&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Oruji فاطمه اورجی Forouji@tabrizu.ac.ir 10031947532846001848 10031947532846001848 No دانشگاه تبریز AliAsghar Chahian Borujeni علی اصغر چاهیان بروجنی aliasghar.chahian@yahoo.com 10031947532846001849 10031947532846001849 Yes دانشگاه تبریز