fa تَوَّج؛ از شکوفایی تا زوال تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">شهر تاریخی توَّج، در پس‌کرانۀ شمالی خلیج فارس، در دوره‌ای نسبتاً طولانی از شهرهای شناخته‌شدۀ ایران به شمار می‌آمده‌است. اوج رونق این شهر در دورۀ آل‌بویه بوده‌، اما پس از آن به‌سرعت دچار رکود شده‌است. اکنون نیز از این شهر جز نامی در متون کهن باقی نمانده و حتی ویرانه‌های آن نیز ناشناخته ‌است. مقالۀ حاضر علل پیدایی و پویایی این شهر و عوامل زوال آن را بررسی می‌کند.</span></span><br> <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">این پژوهش، که به روش تحلیل تاریخی مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای صورت گرفته‌است، نشان می‌دهد که دو مؤلفۀ اقتصادی، یعنی موقعیت تجاری واسطه‌ای توَّج در بنادر خلیج فارس و نواحی مرکزی ایران، و تولید پارچه‌های کتانی توزی، عوامل اصلی شکوفایی این شهر در عصر آل‌بویه بوده‌اند. بررسی‌ها دربارۀ سقوط این شهر نیز دخالت عوامل انسانی را در کنار عوامل طبیعی نشان می‌دهند. در این باره، منازعات جانشینی عضدالدوله در فارس، حملات مکرر ملوک شبانکاره و قرامطه به کرانه‌ها و پس‌کرانه‌ها، و تغییر مسیر تجارت دریایی از خلیج فارس به دریای سرخ، به‌عنوان یک عامل فرامنطقه‌ای، در زوال توَّج مطرح‌اند. نظر به این‌ها، تطورات توَّج را می‌توان مصداق و نمونۀ بارزی از تأثیر تحولات مسیرهای بازرگانی بر تغییرات سکونتگاه‌های انسانی در نظر گرفت.</span></span> The historical city of Tawwaj, in the northern hinterland of the Persian Gulf, has long been one of Iran&#39;s most recognized cities. The boom of this city was during the period of Buyids, but then it quickly deteriorated. There is now nothing left of this town except a name in ancient texts and even the ruins of the city are unknown. This article examines the birth and continuity of this city and its deteriorating factors.<br> This study, based on a historical analysis and library resources, shows that two economic components, namely the intermediary trading position of Tawwaj between the Persian Gulf ports and the central regions of Iran, and the production of Toozi linen textiles, were the main contributors to the flourishing of this city in the Buyids era. Studies on the city&#39;s downfall also reveal the involvement of human factors alongside natural ones. In this regard, the conflicts on succession of Azod al-Dawlah in Fars, the repeated attacks of Shabankara rulers and Qaramata to the coasts and the hinterlands, and the redirection of maritime trade from the Persian Gulf to Red Sea, as a transnational factor, have emerged in the decline of Tawwaj. Based on these, the evolutions of Tawwaj may be considered as a good example for the impact of changes of trade routes on the human habitat arrangements. جغرافیای تاریخی, توّج, خلیج فارس, پارچۀ توزی. historical geography, Tawwaj, Persian Gulf, Toozi textile. 115 136 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-73-78&slc_lang=fa&sid=1 Hasan Allahyari حسن الهیاری hasanallahyari@pgu.ac.ir 10031947532846001858 10031947532846001858 Yes دانشگاه خلیج فارس Hamidreza Peighambarih حمیدرضا پیغمبری peighambarih@pgu.ac.ir 10031947532846001859 10031947532846001859 No دانشگاه خلیج فارس