fa پزشکان غیرمسلمان در جامعۀ اسلامی دورۀ میانه؛ نگرش‌ها، کنش‌ها و تعاملات تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">پزشکان غیرمسلمان (ذمّی) در دورۀ میانه بیش از دیگر ذمّیان، با مسلمانان در تماس بودند و در شهرها و روستاها، دربارها، بیمارستان‌ها و حتی خانه‌ها با هم ارتباط داشتند. از این رو در ذهن و زبان و تجربۀ زیستۀ مسلمانان بیش از دیگران از آنان یاد شده‌است. این مقاله در پی واکاوی نگرش‌های مسلمانان به این پزشکان و بررسی رابطۀ مسلمانان با این دسته از اهل‌ذمّه است. نگرش مسلمانان نسبت به پزشکان ذمّی هم ریشه در منابع (آیات و روایات) و باورهای دینی داشت، هم متأثر از عرف و تجربه‌های زیستۀ آنان با این گروه از غیرمسلمانان در سده‌های متمادی بود. در این مقاله نشان داده‌شد دانش و توان حرفه‌ای، کاردانی و مهارت‌های درمانی پزشکان غیر‌مسلمان عامل اصلی حضور چشمگیر آنان در جامعۀ اسلامی بوده‌است. پزشکان ذمی افزون بر کنش</span></span><span dir="LTR">‌</span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;">های حرفه‌ای، در رواج بعضی عادات و رفتارهای هنجارشکنانه در میان مسلمانان موثر بودند. اگرچه گزارش‌هایی از تعاملات منفی و گاه واکنش‌های خصمانۀ مسلمانان نسبت به پزشکان غیرمسلمان در دست است، امّا در ارزیابی کلان مناسبات نخبگان و توده‌های مسلمان با این پزشکان در بیشتر زمان‌ها مسالمت‌آمیز و سازگارانه بود.</span></span><span style="font-family:b mitra;"><span style="font-size:12.0pt;"></span></span> Non-Muslim (Dhimmi) physicians were in touch with Muslims more than other non-Muslims, in cities, villages, courts, hospitals, and even houses in the middle ages. Therefore, they have been mentioned in Muslims&#39; minds, languages, and life experiences more than others. This paper seeks to analyze the attitudes of Muslims towards these physicians and to investigate the relationship between Muslims and this group of non-Muslim physicians. Muslims&#39; attitudes toward non-Muslim physicians were either rooted in sources (Verses and Narratives) and religious beliefs or influenced by their traditions and life experiences with this group of non-Muslims for long centuries. This research reveals that the main causes of their significant presence in Islamic society have been knowledge and professional ability and therapeutic skills of non-Muslim physicians. In addition to professional actions, Non-Muslim physicians were also effective in promoting some of the norm-breaking habits and behaviors among Muslims. Although there are some reports of negative interactions and sometimes hostile reactions of Muslims to non-Muslim physicians, in the huge assessment of elite and Muslim masse&rsquo;s relation with these physicians were peaceful and agreeable most of the time. اهل‌ذمّه, پزشکان غیرمسلمان, تاریخ پزشکی, زندگی اجتماعی پزشکان Dhimmi, Non-Muslim physicians, medical history, physician’s social life. 117 139 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-73-84&slc_lang=fa&sid=1 Behrooz Shorche بهروز شورچه shourcheh61@gmail.com 10031947532846002051 10031947532846002051 No دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات Masoumali Panjeh معصومعلی پنجه panjeh@srbiau.ac.ir 10031947532846002052 10031947532846002052 Yes دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات