pajoohesh name-ye Tarikhe Islam

fa عبدالله بن عباس شخصیتی شبه نبوی: چهره پردازی روایی برای مشروعیت عباسیان (مقاله پژوهشی) ʿAbd Allāh ibn ʿAbbās as a Quasi-Prophetic Figure: Narrative Construction for ʿAbbāsid Legitimacy تخصصي Special پژوهشي Research بازنمایی و تقدیس عبدالله‌بن‌عباس در تاریخ‌نگاری عباسی، بخشی از راهبرد مشروعیت‌سازی سیاسی و دینی خلفای عباسی در مواجهه با علویان بود. مسئله اصلی مقاله آن است که چگونه عباسیان، با فاصله‌ گرفتن از الگوی وصایت ابوهاشم‌بن‌محمدبن حنفیه، از طریق شباهت‌سازی عبدالله‌بن‌عباس با پیامبر، کوشیدند مشروعیت نسبی و معرفتی خلافت خود را از طریق نیاکانشان و فاصله گرفتن از ریشههای علوی قیامشان تثبیت کنند. در همین جهت، مجموعه‌ای از روایتها درباره تولد، رؤیت جبرئیل، دعای پیامبر برای اعطای علم تأویل، نابینایی سال‌های پایانی عمر و حتی نحوه‌ بازنمایی ظاهری عبدالله‌بن‌عباس، به ابزارهایی برای ساخت چهره‌ای شبه‌نبوی از وی بدل شد. روش پژوهش مبتنیبر تحلیل گفتمان تاریخی و روایی با رویکرد حافظه‌ فرهنگی «یان آسمن» است. بر این مبنا، روایت‌های متون عصر عباسی نه به‌مثابه گزارش‌های عینی بلکه به‌عنوان ساز و کارهای حافظه‌ جمعی برای بازآفرینی گذشته و تثبیت هویت سیاسی خاندان عباسی بررسی شده‌است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عباسیان عبدالله‌بن‌عباس را در قالب الگویی قدسی و واسطه‌ای میان نبوت و خلافت بازسازی کرده‌اند؛ الگویی که از رهگذر تقدیس فضائل، جعل سن و نسبت دادن معجزات روایی، وی را بهصورت نیای معنوی و معرفتی خلفای عباسی تصویر می‌کند. این بازنمایی‌ها بخشی از پروژه‌ کلان عباسیان در تبدیل تاریخ به حافظه‌ای سیاسی و مشروعیت‌ساز است.   The representation and sacralization of ʿAbd Allāh ibn ʿAbbās in ʿAbbāsid historiography constituted part of the political and religious legitimation strategy of the ʿAbbāsid caliphs in their confrontation with the ʿAlids. The central question of this article is how the ʿAbbāsids, by distancing themselves from the model of testamentary succession (waṣāya) associated with Abū Hāshim ibn Muḥammad ibn al-Ḥanafiyya, sought—through constructing analogies between ʿAbd Allāh ibn ʿAbbās and the Prophet—to consolidate the genealogical and epistemic legitimacy of their caliphate via their own ancestry, while simultaneously dissociating themselves from the ʿAlid roots of their uprising. In this context, a set of narratives concerning his birth, his alleged vision of Gabriel, the Prophet’s supplication granting him knowledge of esoteric interpretation (taʾwīl), his blindness in the final years of his life, and even the manner in which his physical appearance was depicted, were transformed into instruments for fashioning a quasi-prophetic image of him. The research method is based on historical and narrative discourse analysis employing Jan Assmann’s approach to cultural memory (Assmann, 2011). On this basis, narratives found in ʿAbbāsid-era texts are examined not as objective reports but as mechanisms of collective memory aimed at reconstructing the past and stabilizing the political identity of the ʿAbbāsid family. The findings indicate that the ʿAbbāsids reconstructed ʿAbd Allāh ibn ʿAbbās as a sacralized model and intermediary between prophethood and caliphate—an archetype through which, by sacralizing virtues, manipulating his age, and attributing narrative miracles to him, he was portrayed as the spiritual and epistemic forefather of the ʿAbbāsid caliphs. These representations formed part of the broader ʿAbbāsid project of transforming history into a political and legitimizing memory.   پیامبر, تاریخ نگاری صدر اسلام, عبدالله‌بن عباس, مشروعیت عباسیان. Prophet, Early Islamic Historiography, ʿAbd Allāh ibn ʿAbbās, ʿAbbāsid Legitimacy 18 33 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-140-3&slc_lang=fa&sid=1 Muhammad Taqavi محمد تقوی m.taqavi93@ut.ac.ir 10031947532846005035 10031947532846005035 Yes PhD Student of the History and Civilization of Islamic Nations, University of Tehran دانشگاه تهران Seyyed Ahmad Reza Khezri سیداحمدرضا خضری akhezri@ut.ac.ir 10031947532846005036 10031947532846005036 No Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, University of Tehran دانشگاه تهران