pajoohesh name-ye Tarikhe Islam

fa بنیادهای فکر اصلاح اجتماعی در حیات تمدنی امامان(ع)؛ با تمرکز بر نهج البلاغه (مقاله ترویجی) Foundations of Social Reform Thought in the Civilizational Life of the Imams (Peace Be Upon Them): With Emphasis on Nahj al-Balagha تخصصي Special ترویجی case report  با همه گفتگوهایی که امروزه در کارویژه امامت وجود دارد، در میان شیعیان دوازده امامی، اختلافی در پیشوایی اخلاقی و فرهنگی امامان دیده نمی‌شود، هر چند در چگونگی اعمال نقش مؤثرآنان، اختلاف نظر وجود دارد. تحقق چنین نقشی بدون حضور در ساختار سیاسی و قدرت امکانپذیر نیست، اما وجود پیروانی باورمند و گوش به فرمان، تا حدی آن را حل کرده و  بستر نفوذ آنان را مهیا ساخته است؛ الگویی که برای دیگر کنشگران اجتماعی نیز الهام‌بخش است. مسئله رویارویی پیشوایان با کژیها و ناهنجاری‌های اجتماعی، و احساس مسئولیت آن برای اصلاح جامعه، دغدغه‌ای فراتاریخی است. این مقاله با اتکای به منابع و رهاورد پژوهش‌ها میکوشد تا با بهره‌گیری از روش توصیفی-تاریخی در گردآوری داده‌ها و تحلیل مضمون در فرایند تبیین، به این پرسش کانونی پاسخ دهد که مبانی اصلی فکر اصلاح اجتماعی یا مؤلفههای آن در سیره امامتی، با محوریت نهج البلاغه کدام‌اند؟ مقاله با این فرضیه پیش می‌رود که رعایت ارجمندی و حقوق عمومی مردم، مهم‌ترین عنصر تعیین‌کننده کنش‌‌های اصلاح‌گرایانه فرهنگ امامت است. بر این اساس دینداری و فرایند مؤمنسازی مردم و جامعه نه هدفی منفک، بلکه امری معطوف به تحقق کرامت انسانی و عدالت اجتماعی تلقی می‌شود که در پرتو آگاهی‌بخشی و با نگاهی تمدنی سامان می‌یابد. Despite the extensive contemporary discussions concerning the functional role of Imamate, among Twelver Shiʿa there exists no disagreement regarding the ethical and cultural leadership of the Imams, although differing viewpoints remain concerning the manner in which their effective role was exercised. The realization of such influence is ordinarily contingent upon participation in political structures and access to power; nevertheless, the presence of devoted and obedient followers partially compensated for this limitation and created a sphere of social influence for the Imams—an exemplary model that has inspired other social actors as well. The confrontation of religious leaders with social deviations and abnormalities, together with their sense of responsibility toward societal reform, constitutes a transhistorical concern. Relying on primary sources and existing scholarly findings, this study employs a descriptive–historical method for data collection and thematic analysis for interpretive explanation in order to address the central research question: What are the principal foundations or components of social reform thought within the Imamic tradition, with particular emphasis on Nahj al-Balagha? The article advances the hypothesis that respect for human dignity and the protection of public rights represent the most decisive element shaping reform-oriented action within the culture of Imamate. Accordingly, religiosity and the process of cultivating faith within individuals and society are interpreted not as isolated ends, but as endeavors directed toward the realization of human dignity and social justice, organized through processes of enlightenment and guided by a civilizational perspective.   اصلاح اجتماعی, بنیادهای اصلاح, حقوق عمومی, رویکرد تمدنی, کرامت انسان, نهج البلاغه. social reform, foundations of reform, public rights, civilizational approach, human dignity, Nahj al-Balagha. 66 81 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-72-3&slc_lang=fa&sid=1 alireza vasei سید علیرضا واسعی vasei@isca.ac.ir 10031947532846005041 10031947532846005041 Yes Associate Professor, Department of Islamic Art and Civilization, Research Institute of Islamic Sciences and Culture پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی