:: دوره 1، شماره 59 - ( پاییز 1404 ) ::
جلد 1 شماره 59 صفحات 24-5 برگشت به فهرست نسخه ها
نقد ادعای دوگانگی رفتار پیامبر اکرم(ص) در مکه و مدینه بر اساس فهم تنزیلی قرآن (مقاله پژوهشی)
یعقوب تابش* ، فرزاد دهقانی
چکیده:   (377 مشاهده)
این پژوهش به نقد یکی از چالش‌برانگیزترین برداشت‌های غربی‌ها از تاریخ صدر اسلام، یعنی دیدگاه مونتگمری وات درباره دوگانگی شخصیت رسول اکرم(ص) می‌پردازد. وات با تفکیک دوره مکی و مدنی، مدعی است که پیامبر در مکه پیام‌آور اخلاق و رحمت بود، اما در مدینه به دولتمردی سیاسی تبدیل شد که برای تحکیم قدرت به خشونت و جنگ روی آورد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیل سیر تنزیلی آیات قرآن به این ادعا پاسخ می‌دهد و نشان می‌دهد که قرآن کریم، حتی پس از هجرت و در اوج قدرت سیاسی پیامبر، تصویری منسجم، رحمانی و صلح‌محور از ایشان ارائه می‌کند. در این مطالعه، ابتدا الگوی تفسیری وات بر اساس سه اثر اصلی او محمد در مکه، محمد در مدینه و محمد: پیامبر و دولتمرد، استخراج و بازخوانی شد. سپس با تکیه‌بر ترتیب نزول آیات مرتبط با جنگ و صلح، رفتار و گفتمان قرآنی در دوره مدنی تحلیل شد. یافته‌ها در سه سطح تبیین ‌شدند: در سطح اخلاقی، ثبات صفات نرم‌خویی، رحمت و عفو حتی در اوج قدرت؛ در سطح گفتمانی، تأکید مستمر بر گفت‌وگوی نیکو، همزیستی مسالمت‌آمیز و منع تجاوز؛ و در سطح ماهوی، دفاعی‌بودن جهاد و مشروعیت آن صرفاً در برابر ظلم و تهدید. در نهایت، پژوهش نشان می‌دهد که ادعای خشونت‌طلبی یا تغییر ماهوی پیامبر در مدینه با منطق قرآنی سازگار نیست و تحلیل تنزیلی آیات، همراه با رویکرد سه‌سطحی اخلاقی، گفتمانی و ماهوی، نقدی مستدل و درون‌دینی بر انگاره‌های استشراقی وات ارائه می‌دهد و تصویری رحمانی، صلح‌محور و اخلاق‌مدار از اسلام ترسیم می‌کند.
واژه‌های کلیدی: پیامبر(ص)، جنگ‌خواهی، خشونت، صلح، قرآن کریم، مونتمگری وات.
متن کامل [PDF 925 kb]   (122 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/4/8 | پذیرش: 1404/6/20
فهرست منابع
1. قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند.
2. ابن کثیر، أبو الفداء إسماعیل بن عمر بن کثیر الدمشقی (1407/1986). البدایه و النهایه. بیروت: دار الفکر.
3. ابن هشام، عبد الملک بن هشام الحمیری المعافری (بی‌تا). السیره النبویه. تحقیق مصطفی السقا، إبراهیم الأبیاری، عبد الحفیظ شلبی. بیروت: دار المعرفه.
4. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی (1408). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
5. أسماء الدین و هاریس تارین (2015). «إعاده النظر فی «الخطوط الحمراء»: عندما تتقاطع حریه التعبیر والمعتقد والتغییر الاجتماعی». مؤسسه بروکینغز.
6. بانوی اصفهانی، سیده نصرت امین (1361ش). مخزن العرفان در تفسیر قرآن. تهران: نهضت زنان مسلمان.
7. برجی، یعقوب علی (1385ش). «تأملی در اتهام خشونت به پیامبر اعظم(ص)». پژوهشنامه حکمت و فلسفه اسلامی. شماره 20. زمستان. ص30–19.
8. بغوی، حسین بن مسعود (1420). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
9. بلخی، مقاتل بن سلیمان (1423). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دار إحیاء التراث.
10. بیضاوی، عبدالله بن عمر (1418). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
11. ثعلبی نیشابوری، أبو إسحاق أحمد بن إبراهیم (1422). الکشف والبیان عن تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
12. جعفری، یعقوب (بی‌تا). کوثر. بی‌جا: بی‌نا.
13. خوش فر، محسن، اختریان، پروین و حسینی، مینا سادات (1402ش). «تحلیل انتقادی اتهام خشونت به پیامبر از دیدگاه مستشرقان». قرآن پژوهی خاورشناسان. شماره 35. بهار. ص 140–70.
14. زرگری نژاد، غلامحسین (1398ش). تاریخ صدر اسلام (عصر نبوت). تهران: سمت.
15. سمرقندی، نصر بن محمد بن أحمد (بی‌تا). بحر العلوم. بی‌جا: بی‌نا.
16. سورآبادی، ابوبکر عتیق بن محمد (1380ش). تفسیر سورآبادی. تهران: فرهنگ نو.
17. سلیمان، عمر و محمد الشناوی، (2020). «کیف تعالی النبی عن العداوه والإهانه». معهد یقین للبحوث الإسلامیه. https://yaqeeninstitute.org/omar-suleiman
18. سیوطی، عبدالرحمن بن أبی‌بکر (1421). الإتقان فی علوم القرآن. لبنان-بیروت: دار الکتاب العربی.
19. «صوره النبی فی الخطاب الاستشراقی وأثره فی الإعلام الغربی» (2020). به‌کوشش مرکز السلف. https://salafcenter.org/5438
20. طباطبایی، سید محمد حسین (1417). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه‌ی مدرسین حوزه علمیه قم.
21. طبرسی، فضل بن حسن (1408/1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفه، چاپ دوم؛ تهران: انتشارات ناصر خسرو.
22. طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
23. طیب، سید عبدالحسین (1378ش). أطیب البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات اسلام.
24. عبدالمحمدی، حسین (1391ش). «نقد دیدگاه مستشرقان درباره جنگ‌های پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم (با رویکرد قرآنی)». قرآن پژوهی خاورشناسان. شماره 13. پاییز و زمستان. ص 86–65.
25. عبدالمحمدی، حسین و اکبری، هادی (1391ش). «نقد و بررسی دیدگاه مستشرقان درباره اهداف غزوات و سرایای پیامبر اعظم از منظر اسناد تاریخی». تاریخ اسلام. شماره 51. پاییز. ص40–7.
26. فراهیدی، خلیل بن أحمد (1409). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
27. فرانکوپن، بیتر (1399ش). راه‌های ابریشم؛ تاریخ جهان از دیدگاهی نو. ترجمه حسن افشار. تهران: مرکز.
28. قرائتی، محسن (1383ش). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
29. قرشی، سید علی اکبر (1377ش). تفسیر احسن الحدیث. تهران: بنیاد بعثت.
30. گواهی، عبدالرحیم (1379ش). درآمدی بر تاریخ ادیان در قرآن. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
31. مصطفوی، حسن (1380ش). تفسیر روشن. تهران: مرکز نشر کتاب.
32. مطهری، مرتضی (1376ش). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
33. معرفت، محمد هادی (1391ش). علوم قرآنی. قم: مؤسسه فرهنگی تمهید.
34. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1374ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
35. وات، مونتگمری (1390ش). تأثیر اسلام بر اروپای قرون وسطی. ترجمه حسین عبدالمحمدی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
36. نجفی، محمدجواد (1398). تفسیر آسان. تهران: انتشارات اسلامیه.
37. واقدی، محمد بن عمر (1389ش). المغازی: تاریخ جنگ‌های پیامبر (ص). ترجمه محمود مهدوی دامغانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.



XML   English Abstract   Print



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 1، شماره 59 - ( پاییز 1404 ) برگشت به فهرست نسخه ها