fa نقش زنان کاتب بغداد در توسعه علوم و فرهنگ اسلامی در عصر چهارم خلافت عباسی (448-656) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:8pt"><span style="line-height:90%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-0.1pt"><span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:90%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:0pt">زنان کاتب در عصر عباسی <a name="_Hlk101442416">در صحنه‌های گوناگون سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مشارکت فعال داشتند.</a></span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:90%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:0pt">پژوهش حاضر با واکاوی زنان کاتب عراق و به ویژه بغداد در عصر چهارم خلافت عباسی (۴۴۸-۶۵۶)، به دنبال پاسخ به این سؤال است که آنها چه نقشی در تحولات فرهنگی و توسعه علوم و فرهنگ اسلامی داشتند؟</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:90%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:0pt">این پژوهش بر اساس روش تحقیق تاریخی مبتنی‌بر روش توصیفی و تحلیلی انجام شده‌است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهدکه زنان کاتب و خوشنویس در این دوره از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بودند. آنها </span></span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:90%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:0pt">در گسترش علوم و فرهنگ اسلامی به ویژه علوم دینی و نقلی مانند حدیث،</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:90%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:0pt">وعظ، خطابه و فقه نقش بیشتری داشتند و بسیاری از علما و مشاهیر در محضر درس آنان حضور &shy;یافتند.</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:90%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:0pt">زنان کاتب اجازه نقل حدیث را برای شاگردان صادر می‌کردند،</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:90%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:0pt">به طوری که تعدادی از شاگردانشان بعدها در زمره مدرسان نظامیه بغداد درآمدند. برخی از زنان در هنر خوشنویسی استاد بودند و</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:90%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:0pt">شاگردان مشهوری در این زمینه تربیت کردند.</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:90%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:0pt">آنها به سبب خط زیبایشان، اَمالی دانشمندان مختلف را برای دیگران می‌نوشتند</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:11.5pt"><span style="line-height:90%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="letter-spacing:0pt">و چه بسا از این راه امرار معاش می‌کردند. زنان کاتب و خوشنویس به دربار خلافت عباسی نیز نفوذ داشتند و نامه‌ها و توقیعات آنها را می‌نوشتند. آنها خوشنویسی را به درباریان آموزش می‌دادند. تعدادی از زنان کاتب، دیوان شاعران بزرگ را می‌نوشتند و یا خود شعر می‌سرودند و از این جهت به گسترش شعر و ادب عربی کمک می‌کردند. اهمیت و تقدس <i>قرآن کریم</i>، زنان کاتب را به استنساخ، تذهیب و تفسیر <i>قرآن</i> در سطح وسیع تشویق کرد. برخی از زنان کاتب شیعه نیز در این دوره در نشر و ترویج علوم شیعی نقش مؤثری داشتند.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:13pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="line-height:12.5pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-0.1pt"><span style="font-size:12.0pt"><span style="letter-spacing:-.2pt">Scribe women in the Abbasid era were active in various political, social, and cultural fields. Analyzing Iraq scribe women, specifically Baghdad, in the fourth era of the Abbasid caliphate (448-656 AH), the present study seeks to answer the question of what was their roles in cultural changes and the development of Islamic sciences and culture. This study has used a historical research method based on the descriptive-analytical method. Findings indicate that scribe and calligrapher women had a special position in this period. They played a greater role in the development of Islamic sciences and culture, especially religious and narrative science such as </span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="letter-spacing:-.2pt">ḥadīth</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="letter-spacing:-.2pt">, preaching, sermon, and jurisprudence (</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="background:white"><span style="color:#202124"><span style="letter-spacing:-.2pt">Fiqh)</span></span></span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="letter-spacing:-.2pt"> and many scholars and celebrities attended their classes. Scribe women let students narrate </span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="letter-spacing:-.2pt">ḥadīth</span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="letter-spacing:-.2pt"> so that some of them became part of the Baghdad military instructors later. Some women were experts in calligraphy and trained famous students in this field. Because of their beautiful handwriting, they wrote Amali of various scholars for others and earned a living in this way. Also, scribe and calligrapher women influenced the court of the Abbasid Caliphate and wrote letters and Tawqi&lsquo; of them. They taught calligraphy to the courts. Some of the scribe women wrote Diwan of great poets or wrote poetry themselves and in this way helped the development of Arabic poetry and literature. The importance and sanctity of the Holy Qur&#39;an encouraged scribe women to transcribe, illuminate and interpret the Qur&#39;an on a large scale. Some </span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="background:white"><span style="color:#4d5156"><span style="letter-spacing:-.2pt">Shīʿa</span></span></span></span><span style="font-size:12.0pt"><span style="letter-spacing:-.2pt"> scribe women also played an effective role in the publication and promotion of Shiite sciences during this period.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; بغداد, خلافت عباسی, خوشنویسی, زنان کاتب, علوم اسلامی. Baghdad, The Abbasid Caliphate, Calligraphy, Scribe women, Islamic sciences. 45 66 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-1-141&slc_lang=fa&sid=1 Ali Akbar Abbasi علی اکبر عباسی aa.abbasi@ltr.ui.ac.ir 10031947532846003428 10031947532846003428 Yes Associate Professor, Department of History, University of Isfahan دانشگاه اصفهان Abbas Forough Ayin عباس فروغ آئین abbas_forughi@yahoo.com 10031947532846003429 10031947532846003429 No PhD student of Islamic History, University of Isfahan دانشگاه اصفهان Asghar Foroughi Abri اصغر فروغی ابری a.foroughi@ltr.ui.ac.ir 10031947532846003430 10031947532846003430 No Associate Professor, Department of History, University of Isfahan دانشگاه اصفهان Mojtaba Khalifeh مجتبی خلیفه mkhalifeh@birjand.ac.ir 10031947532846003431 10031947532846003431 No Assistant professor, Department of History, University of Birjand دانشگاه بیرجند