pajoohesh name-ye Tarikhe Islam

fa چالش‌های صدرالممالک در اصلاح ساختار مالی- اداری آستان قدس رضوی (1325-1329) Ṣadr al-Mamalek’s Challenges in Reforming the Financial and Administrative Structure of Āstān-e Qods-e Razavi (1325-1329) تخصصي Special پژوهشي Research انقلاب مشروطه بر ابعاد گسترده‌ای از ساختارهای اجتماعی و اداری جامعه ایران اثر گذاشت. یکی از مهمترین نهادهای مذهبی ایران، آستان قدس رضوی بود که به سبب مشکلات داخلی‌اش تحت تأثیر آن واقعه قرار گرفت. آستان قدس دچار بحران مالی شده بود و برخی از مشروطه‌خواهان مشهد نیز خواستار اصلاح ساختار سنتی معیوب این نهاد موقوفه بودند. انتخاب صدرالممالک به عنوان متولی با توجه به سابقه اجدادی و شغلی و تغییر شرایط سیاسی جامعه پس از مشروطه، زمینه‌ساز اصلاحات در آستان قدس شد. این مقاله درصدد است تا اقدامات اصلاحی صدرالممالک در آستان قدس در سال‌های 1325 تا 1329 را بررسی کند و نشان دهد که صدرالممالک چه اصلاحاتی در آستان قدس رضوی انجام داد و اولیای آستانه چرا و چگونه نسبت به اصلاحات او واکنش نشان دادند؟ نتایج این پژوهش که با تکیه‌بر اسناد و مطبوعات به صورت توصیفی-تحلیلی انجام شده، حاکی از آن است که صدرالممالک از محرم 1325 به عنوان متولی منصوب شد و پس از فراز و نشیب‌هایی تلاش کرد تا با اصلاح ساختار اداری و استقرار کابینه، وضعیت مالی و اداری این نهاد موقوفه را تغییر دهد. این کار او با مخالفت برخی از اولیای آستانه مواجه شد. مخالفان برای حفظ منافع خود هیات اصلاح خواهان آستانه رضوی را به وجود آوردند و به صورت منسجم دست به اقدامات تحریکآمیز و شایعه‌پراکنی و حتی تهدید زدند تا اینکه در نهایت پس از چهار سال موجب عزل صدرالممالک و ناکامی اصلاحات او شوند. The Constitutional Revolution had a widespread impact on the social and administrative structures of Iranian society. One of the most important religious institutions in Iran, the Āstān-e Qods-e Razavi, was affected by this event due to its internal problems. The Āstān-e Qods faced a financial crisis, and some constitutionalists in Mashhad also demanded reform of the flawed traditional structure of this endowed institution. The appointment of Ṣadr al-Mamalek as the trustee (Motevalli), considering his ancestral and occupational background and the changing political conditions in society after the Constitutional Revolution, paved the way for reforms in the Āstān-e Qods. This article aims to examine the reform measures undertaken by <a name="_Hlk156061269">Ṣadr</a> al-Mamalek in the Āstān-e Qods from 1325 to 1329 and demonstrate what reforms he implemented in the Āstān-e Qods-e Razavi and how the custodians of the holy shrine reacted to his reforms. The results of this research, based on descriptive-analytical analysis of documents and publications, indicate that Ṣadr al-Mamalek was appointed as the Motevalli from Muḥarram 1325, after various challenges, attempted to change the financial and administrative situation of this endowed institution by reforming its administrative structure and establishing a cabinet. However, his actions faced opposition from some of the custodians of the holy shrine. Opponents, to preserve their interests, created a reformist council for the Āstān-e Razavi (Heyate Eslāh Khahāne Āstāne Razavī), and engaged in coordinated provocative actions, spreading rumors, and even making threats until, ultimately, after four years, Ṣadr al-Mamalek was dismissed and his reforms failed.      آستان قدس رضوی, صدرالممالک, مشروطه, مشهد. Āstān-e Qods-e Razavi, Ṣadr al-Mamalek, constitutional, Mashhad. 119 142 http://journal.isihistory.ir/browse.php?a_code=A-10-916-2&slc_lang=fa&sid=1 ali najafzadeh علی نجف زاده anajaf@birjand.ac.ir 10031947532846004113 10031947532846004113 Yes Assistant Professor, Department of History, University of Birjand, Birjand دانشگاه بیرجند