[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: دوره 1، شماره 15 - ( پاییز 1393 ) ::
جلد 1 شماره 15 صفحات 39-65 برگشت به فهرست نسخه ها
تحول نظام مُفتی ـ مُستفتی تشیع در ایران روزگار مغولان
صالح پرگاری، مسلم سلیمانی یان
چکیده:   (2142 مشاهده)

تحول نظام مُفتی ـ مُستفتی تشیع در ایران روزگار مغولان[1]

صالح پرگاری*
مسلم سلیمانی‌یان
**

چکیده

پس از سقوط خلافت (656 ق)، دگرگونی بزرگی در جهان اسلام رخ نمود؛ بهویژه بر اثر روی‌گردانی مغولان از تسنن، گرایش برخی از ایلخانان به تشیع و فراهم آمدن زمینه نشاط علمی برای فقیهان اصولی شیعه، اوضاعی پدیدار شد که ساختار بسیط نخستین و نامتمرکز نظام مفتی ـ مستفتی شیعه را به ساختاری منسجم و متمرکز بدل کرد. این دوره را می‌توان دوره نظام‌مند شدن فقه سیاسی شیعی در چهارچوب فقه اجتهادی دانست. ساختار مرجعیت، حلقه اتصال سنّت کهن به سنّت جدید در این دوره بود. از این‌رو، موازی با تغییر و تحولات نوپدید، آرام آرام آثاری در اندیشه شیعی در این برهه تاریخی، تولید یا باز تولید یا نقد می‌شد. این دوره به سبب اوضاع اجتماعی و تاریخی‌اش، نظریه و عمل عالمان شیعه را به یک‏دیگر نزدیک کرد؛ چنان‏که علمای شیعی برای پاسخ‌گویی به نیازهای جدید جامعه، اندیشه فقهی و کلامی را بیشتر در حوزه عمل اجتماعی و سیاسی امامیه به خدمت می‏گرفتند. بی‌گمان آغازگر این روند در دوره مغولان، علمایی همچون خواجه نصیرالدین طوسی (م 672 ق)، محقق حلی (م 674 ق)، علامه حلی (م 726 ق) و شهید اول (م 786 ق) بودند که با نزدیک شدن به ساختار قدرت سیاسی و بهره‌گیری از اوضاع یاد شده و با تلاشی گسترده توانستند به نشر و پراکنش تفکر شیعی بپردازند. این مقاله، علل این تحول بنیادین (تغییر روی‌کرد سیاسی و کنش‌گری اجتماعی فقه شیعی) را تبیین و تحلیل می‏کند. بر پایه یافته‏های این پژوهش، دگرگونی‏های سیاسی، فکری و فرهنگی پس از سقوط خلافت عباسی، به نظام‌مند شدن فقه سیاسی شیعی و تحول در نظام مفتی ـ مستفتی انجامید و موجب شد که عالمان شیعه از حوزه مباحث نظری فقهی و کلامی محض، به عرصه سیاسی و کنش‌های اجتماعی رو کنند.

 

[1]. تاریخ دریافت 18/07/93؛ تاریخ پذیرش 15/09/93.

* دانشیار دانشگاه خوارزمی، گروه تاریخ، تهران، ایران. salehpargari@yahoo.com

** دانشجوی دکتری‌ تاریخ دانشگاه خوارزمی، گروه ‌تاریخ، تهران، ایران. m_soleimanian@yahoo.com

واژه‌های کلیدی: تشیع، نظام مفتی ـ مستفتی، مرجعیت شیعی، خواجه نصیرالدین طوسی، مکتب حله، علامه حلی، دوره مغولان.
متن کامل [PDF 503 kb]   (346 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1395/9/14 | پذیرش: 1395/9/14 | انتشار: 1395/9/14
ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML     Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:


پرگاری صالح، سلیمانی یان مسلم. تحول نظام مُفتی ـ مُستفتی تشیع در ایران روزگار مغولان . پژوهشنامه تاریخ اسلام. 1393; 1 (15) :39-65

URL: http://journal.isihistory.ir/article-1-139-fa.html



دوره 1، شماره 15 - ( پاییز 1393 ) برگشت به فهرست نسخه ها
پژوهش نامه تاریخ اسلام (فصلنامه انجمن ایرانی تاریخ اسلام) Quartely Research Journal of Islamic History
Persian site map - English site map - Created in 0.05 seconds with 30 queries by YEKTAWEB 4227