مطالعه نقش مایه زن در نقاشیهای مذهبی قهوهخانهای عاشورایی
الهه پنجه باشی، دانشیار گروه نقاشی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
آنیتا صانعی، کارشناس ارشد نقاشی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
چکیده
نقاشی قهوهخانهای نوعی نقاشی ابتکاری مردمی و از هنرمندان برخاسته از بطن جامعه که روایتگر حماسههایی ملی و مذهبی است. بخش مهمی از نقاشی قهوهخانهای به روایتهای گوناگونی از واقعه کربلا و حماسه آفرینیهای امام حسین(ع) و یارانش اختصاص دارد. حضور و نقشی که زنان در عرصههای پهناور جهانی در کنار مردان ایفا میکنند، نه به صورت یک تقابل بلکه به دلیل اهمیت و نقشآفرینی آنان به واسطه تواناییها و آگاهی برای رویارویی با جهان است. زنان در نقاشی قهوهخانهای جزو شخصیتهای ساختاری و اصلی بودند که خیلی به نقش آن توجه نشدهاست. مسئله مورد پژوهش مطالعه نقاشی و ساختار زنان در نقاشیهای ظهر عاشورا است که در این راستا، شش اثر نقاشی از هنرمندان این مکتب برای تجزیه و تحلیل انتخاب شدهاست. سؤال اصلی پژوهش به این شرح است: ویژگیهای ساختاری زنان در این تصاویر چگونه است؟ روش این تحقیق از نوع تاریخی بوده و روش جمعآوری اطلاعات از نوع کتابخانهای است. نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان میدهد که معیارهای بازنمایی تصویر زنان توسط نقاشان مختلف در گونه مذهبی از نقاشی قهوهخانهای، ریشه در سنت و هویت اسلامی ایران داشته است. نقش زنان در نقاشیهای مذهبی قهوهخانهای به دو شکل به تصویرکشیده شدهاست. زن در نقش اصلی که در جلوی تصاویر نقش شدهاند و موضوع اصلی را به خود اختصاص میدهد و زن در نقش فرعی که در پسزمینه آثار به چشم میخورد و از اهمیت کمتری برخوردار است.
کلیدواژه ها: قاجار، نقاشی قهوهخانهای، زن، مذهب، عاشورا.
|