[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
اطلاعات نشریه::
آرشیو مجله و مقالات::
برای نویسندگان::
برای داوران::
ثبت نام و اشتراک::
تماس با ما::
تسهیلات پایگاه::
بایگانی مقالات زیر چاپ::
فهرست داوران نشریه::
گزارش آماری مقالات::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
بانک ها و نمایه نامه ها
..
انجمن ایرانی تاریخ اسلام
..
پرتال جامع علوم انسانی
..
بانک اطلاعات نشریات کشور
..
پایگاه مجلات تخصصی نور
..
ویراساینس
..
:: دوره 1، شماره 57 - ( بهار 1404 ) ::
جلد 1 شماره 57 صفحات 33-18 برگشت به فهرست نسخه ها
عبدالله بن عباس شخصیتی شبه نبوی: چهره پردازی روایی برای مشروعیت عباسیان (مقاله پژوهشی)
محمد تقوی* ، سیداحمدرضا خضری
چکیده:   (176 مشاهده)
بازنمایی و تقدیس عبدالله‌بن‌عباس در تاریخ‌نگاری عباسی، بخشی از راهبرد مشروعیت‌سازی سیاسی و دینی خلفای عباسی در مواجهه با علویان بود. مسئله اصلی مقاله آن است که چگونه عباسیان، با فاصله‌ گرفتن از الگوی وصایت ابوهاشم‌بن‌محمدبن­ حنفیه، از طریق شباهت‌سازی عبدالله‌بن‌عباس با پیامبر، کوشیدند مشروعیت نسبی و معرفتی خلافت خود را از طریق نیاکان­شان و فاصله گرفتن از ریشه­های علوی قیامشان تثبیت کنند. در همین جهت، مجموعه‌ای از روایت­ها درباره تولد، رؤیت جبرئیل، دعای پیامبر برای اعطای علم تأویل، نابینایی سال‌های پایانی عمر و حتی نحوه‌ بازنمایی ظاهری عبدالله‌بن‌عباس، به ابزارهایی برای ساخت چهره‌ای شبه‌نبوی از وی بدل شد. روش پژوهش مبتنی­بر تحلیل گفتمان تاریخی و روایی با رویکرد حافظه‌ فرهنگی «یان آسمن» است. بر این مبنا، روایت‌های متون عصر عباسی نه به‌مثابه گزارش‌های عینی بلکه به‌عنوان ساز و کارهای حافظه‌ جمعی برای بازآفرینی گذشته و تثبیت هویت سیاسی خاندان عباسی بررسی شده‌­است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عباسیان عبدالله‌بن‌عباس را در قالب الگویی قدسی و واسطه‌ای میان نبوت و خلافت بازسازی کرده‌اند؛ الگویی که از رهگذر تقدیس فضائل، جعل سن و نسبت دادن معجزات روایی، وی را به­صورت نیای معنوی و معرفتی خلفای عباسی تصویر می‌کند. این بازنمایی‌ها بخشی از پروژه‌ کلان عباسیان در تبدیل تاریخ به حافظه‌ای سیاسی و مشروعیت‌ساز است.
 
واژه‌های کلیدی: پیامبر، تاریخ نگاری صدر اسلام، عبدالله‌بن عباس، مشروعیت عباسیان.
متن کامل [PDF 1243 kb]   (94 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1403/9/6 | پذیرش: 1403/12/8
فهرست منابع
1. ابن ابار، محمد بن عبدالله (1406). إعتاب الکتاب. به کوشش صالح اشتر. بیروت: دار الأوزاعی.
2. ابن اثیر، عزالدین (1385). الکامل فی التاریخ. بیروت: دارالصادر.
3. ابن اثیر، عزالدین (1409). أسد الغابه فی معرفه الصحابه. بیروت: دار الفکر.
4. ابن اسحاق، محمد (1368ش). سیره ابن‌اسحاق. به کوشش سهیل زکار. قم: دفتر مطالعات تاریخ ‌و معارف‌اسلامی.
5. ابن حجر، احمد بن علی (1325). تهذیب التهذیب. بیروت: دار الصادر.
6. ابن حجر، احمد بن علی (1415). الإصابه فی تمییز الصحابه. بیروت: دار الکتب العلمیه.
7. ابن سعد، ابوعبدالله محمد (1410). الطبقات الکبری. به کوشش محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
8. ابن سعد، ابوعبدالله محمد (1414). الطبقات الکبری: الطبقه الخامسه. به کوشش محمد بن صامل سلمی. طائف: مکتبه الصدیق.
9. ابن طقطقی، محمد بن علی (1418). الفخری فی آداب السلطانیه. به کوشش عبدالقادر محمد مایو. حلب: دار القلم العربی.
10. ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله (1412). الاستیعاب فی معرفه الاصحاب. به کوشش علی محمد بجاوی. بیروت: صبح پیروزی.
11. ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله (1421). جامع بیان العلم و فضله. به کوشش مسعد عبدالحمید. بیروت: دار الکتب العلمیه.
12. ابن عبدالحکم، عبدالرحمن بن عبدالله (1415). فتوح مصر و المغرب. به کوشش علی‌محمدعمر. قاهره: مکتبه الثقافه الدینیه.
13. ابن عراق، علی بن محمد (2009). نشر اللطائف فی تاریخ وج و الطائف. قاهره: مکتبه الزهرا الشرق.
14. ابن عساکر، علی‌بن حسن (1415). تاریخ مدینه دمشق. به کوشش علی شیری. بیروت: دارالفکر.
15. ابن کثیر، اسماعیل‌بن عمر (1417). البدایه و النهایه. به کوشش خلیل شحاده. بیروت: دارالفکر.
16. ابوالفرج اصفهانی (1415). الاغانی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
17. أخبار الدوله العباسیه (1391). به کوشش عبدالعزیز دوری. بیروت: دارالطلیعه للطباعه و النشر.
18. انصاری، حسن (1376ش). «ابوهاشم. عبدالله». دایره‌المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی. تهران: مرکز دایره المعارف اسلامی.
19. ایزدی، زینب و مسعود صادقی (1400ش). «قرآن و اخبار الدوله العباسیه: پژوهشی در بینامتنیت». تاریخ و تمدن اسلامی. دوره 17. ش34. بهار. ص45-80. Doi: 10.30495/jhcin.2021.17741
20. بختیاری، فاطمه (1404ش). امر تاریخی و امر ایمانی در تاریخ‌نگاری اسلام نخستین. تهران: یام.
21. بلاذری، أحمد بن یحیی (1417). جمل من انساب الاشراف. به کوشش سهیل زکار. بیروت: دارالفکر.
22. حصری، ابراهیم‌بن علی (1417). زهر الآداب و ثمره الألباب. به کوشش یوسف علی طویل. بیروت: دارالکتب العلمیه.
23. دینوری، ابن‌قتیبه (1992). المعارف. به کوشش ثروت عکاشه. قاهره: هیئه المصریه العامه للکتاب.
24. ذهبی، شمس‌الدین (1409). تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام. به کوشش عبدالسلام تدمری. بیروت: دار الکتب العربی.
25. رانک، اتو (1403ش)، اسطوره تولد قهرمان؛ تفسیری روان‌شناختی از اساطیر، ترجمه مهرناز مصباح، تهران: آگه.
26. زبیدی، محمدبن محمد (1373ش)، تاج‌العروس من جواهر القاموس، تصحیح علی شیری، بیروت: دار الفکر.
27. زبیری، مصعب (1999). نسب قریش. تصحیح لووی پروونسال. قاهره: دارالمعارف.
28. سدوسی، مؤرج (1396). حذف من نسب قریش. بیروت: دارالکتب الحدید.
29. صادقی، جعفر و دیگران (1395ش). «تحلیل انتقادی فضائل اختصاصی عبدالله‌بن عباس در روایات». فصلنامه تاریخ اسلام. دوره 17. ش4. زمستان. ص135-160.
30. طبری، محمدبن جریر (1387). تاریخ الامم و الملوک. به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: روائع التراث العربی.
31. کرون، پاتریشیا (1389ش). تاریخ اندیشه سیاسی در اسلام. ترجمه مسعود جعفری. تهران: سخن.
32. کشّی، محمد بن عمر (1404). إختیار معرفه الرجال. قم: موسسه آل البیت.
33. مادلونگ، ویلفرد (1402ش). «عبدالله‌بن عباس و فقه شیعی». ترجمه حمیدرضا تمدن. آینه پژوهش. دوره 34. ش201. مرداد و شهریور. ص121-140. Doi:10.22081/jap.2023.75005
34. مسعودی، علی‌بن حسین (1409). مروج الذهب و معادن الجوهر. به کوشش یوسف اسعد داغر. قم: موسسه دار الهجره.
35. الندیم، محمدبن اسحاق (1364ش). الفهرست. ترجمه محمدرضا تجدد. تهران: بانک بازرگانی ایران.
36. نوفلی، علی‌بن محمد (1387ش). الأخبار. گردآوری رسول جعفریان. قم: حبیب.
37. واقدی، محمدبن عمر (1409). المغازی. به کوشش مارسدن جونز. بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Taqavi M, Khezri S A R. ʿAbd Allāh ibn ʿAbbās as a Quasi-Prophetic Figure: Narrative Construction for ʿAbbāsid Legitimacy. islamhistory 2025; 1 (57) :18-33
URL: http://journal.isihistory.ir/article-1-1511-fa.html

تقوی محمد، خضری سیداحمدرضا. عبدالله بن عباس شخصیتی شبه نبوی: چهره پردازی روایی برای مشروعیت عباسیان (مقاله پژوهشی). پژوهشنامه تاریخ اسلام. 1404; 1 (57) :18-33

URL: http://journal.isihistory.ir/article-1-1511-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 1، شماره 57 - ( بهار 1404 ) برگشت به فهرست نسخه ها
پژوهش نامه تاریخ اسلام (فصلنامه انجمن ایرانی تاریخ اسلام) Quartely Research Journal of Islamic History
Persian site map - English site map - Created in 0.16 seconds with 48 queries by YEKTAWEB 4745