[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
اطلاعات نشریه::
آرشیو مجله و مقالات::
برای نویسندگان::
برای داوران::
ثبت نام و اشتراک::
تماس با ما::
تسهیلات پایگاه::
بایگانی مقالات زیر چاپ::
فهرست داوران نشریه::
گزارش آماری مقالات::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
بانک ها و نمایه نامه ها
..
انجمن ایرانی تاریخ اسلام
..
پرتال جامع علوم انسانی
..
بانک اطلاعات نشریات کشور
..
پایگاه مجلات تخصصی نور
..
ویراساینس
..
:: دوره 1، شماره 57 - ( بهار 1404 ) ::
جلد 1 شماره 57 صفحات 49-34 برگشت به فهرست نسخه ها
فراز و فرود مناسبات سیاسی و نظامی ایران با خانات ماوراءالنهر از ابتدای قاجار تا دوره ناصری (مقاله پژوهشی)
عبدالله متولی ، محمد حسن بیگی*
چکیده:   (231 مشاهده)
منطقه ماوراءالنهر که در گذشته بخشی از حوزه جغرافیایی و فرهنگی ایران به‌شمار می‌رفت، از دوره صفویه به بعد به‌واسطه استقرار ازبکان و خانات محلی، به کانونی از منازعات سیاسی و نظامی با ایران تبدیل شد. در عصر قاجار، روابط ایران با خانات بخارا و خوارزم بیش از پیش در قالب درگیری‌های مرزی، یورش‌های نظامی، غارت و اسارت شیعیان جلوه‌گر شد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که مناسبات ایران و خانات ماوراءالنهر درآن عصر بیشتر بر پایه چه شیوه‌هایی استوار بود؟ بررسی منابع تاریخی نشان می‌دهد که رویکرد قاجارها عمدتاً بر اقدامات مقطعی و بازدارنده ـ اعم از لشکرکشی‌های محدود و اعزام سفرا ـ متمرکز بود و از پشتوانه نظامی و دیپلماسی منسجم برخوردار نبود. در مقابل، خانات منطقه با تکیه­بر اختلافات مذهبی و منافع اقتصادی، سیاستی خصمانه در پیش گرفتند که به یورش‌های مکرر به خراسان و ویرانی شهرهایی چون مرو انجامید. نتیجه این رویارویی‌ها نشان می‌دهد که ضعف ساختاری دولت قاجار و ناتوانی در بهره‌گیری مؤثر از ابزارهای سیاسی و نظامی، همراه با مداخلات روس و انگلیس، سرانجام به جدایی کامل این مناطق از ایران و الحاق اجباری آنها به قلمرو روسیه انجامید.
واژه‌های کلیدی: بخارا، خانات ماوراءالنهر، خوارزم، قاجاریه، مناسبات سیاسی ـ نظامی
متن کامل [PDF 1181 kb]   (96 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1403/10/10 | پذیرش: 1403/12/25
فهرست منابع
1. ابراهیمی، سیده فهیمه (1398ش الف) «اوضاع سرحدنشینان و شیعیان خراسانی در مناسبات سیاسی منغیتیان و قاجارها (۱۱۹۹–۱۳۴۲ق)». پژوهش‌های علوم تاریخی. دوره11. شماره1. تابستان. ص۱–۱۸. DOI: 10.22059/jhss.2019.270607.473059
2. ابراهیمی، سیده فهیمه (۱۳۹۸ش ب). «خراسان در تلاطم روابط سیاسی ایران و خانات ماوراءالنهر از میانه دوره صفوی تا پایان افشاریه (۱۵۹۹م/۱۰۰۷ق–۱۷۵۳م/۱۱۶۷ق)». تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام. دوره10. شماره19. تابستان. ص۱–۲۴. DOI: 10.22034/jiiph.2019.9222
3. اسناد وزارت امور خارجه ایران. کارتن شماره ۲، پرونده شماره ۸.
4. اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان (۱۳۶۷ش). تاریخ منتظم ناصری. تصحیح محمداسماعیل رضوانی. تهران: دنیای کتاب.
5. بخاری، میرعبدالکریم (۱۰۸۲). تاریخ بخارا، خیوه و خوقند. چاپ سنگی. تهران: کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.
6. خاوری شیرازی، میرزا فضل‌الله (۱۳۸۰ش). تاریخ ذوالقرنین. تصحیح ناصر افشارفر. تهران: شرکت چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
7. خورموجی، محمدجعفر (۱۳۶۴ش). حقایق‌الاخبار ناصری. به کوشش حسین خدیو جم. تهران: زوار.
8. رحمتی، محسن (1390ش). «روابط سیاسی خان‌نشین خیوه با دولت مرکزی ایران در عهد قاجار». تاریخ روابط خارجی. دوره11. شماره49. زمستان. ص۸۵–۱۰۹. DOI: 20.1001.1.17352010.1390.13.49.4.4
9. روزنامه وقایع اتفاقیه.۱۲۷۰: شماره141. نهم محرم، ۱۲۶۹: شماره 100. 18 ربیع الاول، ۱۲۷۱: شماره 21. 26 جمادی الثانی.
10. سارای، محمد (۱۳۷۸ش). ترکمن‌ها در عصر امپریالیسم. ترجمه قدیر ویروی رجایی. تهران: نشر مترجم.
11. سفرنامه بخارا (۱۳۷۳ش). به اهتمام حسین زمانی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
12. طاهری، ابوالقاسم (۱۳۴۸ش). جغرافیای تاریخی خراسان از نظر جهانگردان. تهران: شورای مرکزی جشن شاهنشاهی ایران.
13. ظفرنامه خسروی (۱۳۷۷ش). به کوشش منوچهر ستوده و اسماعیل رحمت‌اف. تهران: میراث مکتوب.
14. قراگوزلو، عبدالله خان (۱۳۸۲ش). مجموعه آثار حاجی عبدالله خان قراگوزلو امیر نظام همدانی. به کوشش عنایت‌الله مجیدی. تهران: میراث مکتوب.
15. کرمینگی، محمد وفای (بی‌تا). تحفه خانی (نسخه خطی). دوشنبه: انستیتو شرق‌شناسی تاجیکستان، شماره ۱۴۲۶.
16. لسان‌الملک سپهر، محمدتقی (۱۳۷۷ش). ناسخ‌التواریخ. به کوشش جمشید کیانفر. تهران: اساطیر.
17. مالکوم، سرجان (۱۳۶۲ش). تاریخ ایران. ترجمه میرزا اسماعیل حیرت، به کوشش مرتضی سیفی قمی. تهران: یساولی/فرهنگسرا.
18. مخبرالسلطنه هدایت (۱۳۶۲ش). گزارش ایران. به کوشش محمدعلی صوتی. تهران: نقره.
19. مخدوم دانش، احمد (۱۹۶۰). رساله یا مختصری از تاریخ سلطنت خاندان منغتیه. به کوشش عبدالغنی میرزایف. استالین‌آباد: نشریات دولتی تاجیکستان.
20. مشرف بخارایی، عالم‌خواجه (بی‌تا). تاریخ امیران منغیت بخارا (نسخه خطی). دوشنبه: انستیتو شرق‌شناسی تاجیکستان، شماره ۲۳۵۴.
21. میرپنجه، اسماعیل (۱۳۷۰ش). خاطرات اسارت: روزنامه سفر خوارزم و خیوه. به کوشش صفاءالدین تبرائیان. تهران: مؤسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی.
22. وامبری، آرمینیوس (۱۳۷۴ش). سیاحت درویشی دروغین در خانات آسیای میانه. ترجمه فتحعلی خواجه‌نوری. تهران: علمی و فرهنگی.
23. وامبری، آرمینیوس (۱۳۸۰ش). تاریخ بخارا. ترجمه سید محمد روحانی. تهران: سروش.
24. ولف، ژوزف (بی‌تا). ماموریت دکتر وولف به بخارا (۲ جلد، نسخه خطی). اصفهان: کتابخانه عمومی اصفهان، شماره‌های ۱۶۳ و ۱۶۴.
25. هدایت، رضاقلی‌خان (۱۳۵۶ش). سفارتنامه خوارزم. به کوشش علی حصوری. تهران: کتابخانه طهوری.
26. هدایت، رضاقلی‌خان (۱۳۷۳ش). فهرست‌التواریخ. تصحیح عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
27. هدایت، رضاقلی‌خان (۱۳۸۰ش). روضه‌الصفای ناصری. تصحیح جمشید کیانفر. تهران: اساطیر.



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Motevly A, Hasanbeigi M. The Rise and Decline of Iran’s Political and Military Relations with the Khanates of Transoxiana from the Early Qajar Period to the Naseri Era. islamhistory 2025; 1 (57) :34-49
URL: http://journal.isihistory.ir/article-1-1534-fa.html

متولی عبدالله، حسن بیگی محمد. فراز و فرود مناسبات سیاسی و نظامی ایران با خانات ماوراءالنهر از ابتدای قاجار تا دوره ناصری (مقاله پژوهشی). پژوهشنامه تاریخ اسلام. 1404; 1 (57) :34-49

URL: http://journal.isihistory.ir/article-1-1534-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 1، شماره 57 - ( بهار 1404 ) برگشت به فهرست نسخه ها
پژوهش نامه تاریخ اسلام (فصلنامه انجمن ایرانی تاریخ اسلام) Quartely Research Journal of Islamic History
Persian site map - English site map - Created in 0.14 seconds with 48 queries by YEKTAWEB 4745