[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
اطلاعات نشریه::
آرشیو مجله و مقالات::
برای نویسندگان::
برای داوران::
ثبت نام و اشتراک::
تماس با ما::
تسهیلات پایگاه::
بایگانی مقالات زیر چاپ::
فهرست داوران نشریه::
گزارش آماری مقالات::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
بانک ها و نمایه نامه ها
..
انجمن ایرانی تاریخ اسلام
..
پرتال جامع علوم انسانی
..
بانک اطلاعات نشریات کشور
..
پایگاه مجلات تخصصی نور
..
ویراساینس
..
:: دوره 1، شماره 59 - ( پاییز 1404 ) ::
جلد 1 شماره 59 صفحات 97-79 برگشت به فهرست نسخه ها
زنان حجاز در گذار از عصر جاهلی به عصر نبوی(ص): بازخوانی تطبیقی آزادی‌ها و محدودیت‌های اجتماعی (مقاله ترویجی)
عاطفه اقبالی کلاشمی* ، زهرا االهویی نظری ، زینب فضلی
چکیده:   (23 مشاهده)

 یکی از مسائل مهم تاریخ اسلام، پرداختن به جایگاه اجتماعی زنان در صدر اسلام است که پژوهش حاضر با هدف تبیین این جایگاه، به بررسی تطبیقی آزادی‌ها و محدودیت‌های اجتماعی زنان در دو عصر جاهلی و نبوی می‌پردازد. پرسش اصلی این است که آموزه‌های نبوی در دو حوزه آموزش و پوشش به­عنوان شاخص‌هایی از تغییرات اجتماعی در این فرآیند گذار، چه تحولاتی ایجاد کرد و این تحولات چگونه از «تحقیر» زنان در عصر جاهلیت به «تکریم» آنان در جامعه نبوی انجامید. پژوهش متکی‌بر روش تاریخی با رویکرد تطبیقی-‌تحلیلی و با استناد به منابع معتبر (قرآن، کتب حدیث، سیره و تاریخ) انجام شده­است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در جامعه قبیله‌ای و طبقاتی جاهلی حجاز، زنان از حقوق محدود و تبعیض‌آمیزی رنج می‌بردند؛ اما با ظهور اسلام زنان حجاز با تجربه زیسته در عصر جاهلی، به‌خوبی پیامدهای منفی ساختار پیشین را درک کردند و با حضور در اجتماعات، طرح پرسش‌های اساسی و پیگیری جدی نیازهای آموزشی خود، خواستار ورود به عرصه‌های آموزشی شدند که تربیت «صحابیات» نمونه‌ای عینی از این همراهی فعالانه بود. همچنین همراهی زنان با دستورات مربوط به پوشش و تنظیم روابط، نه از موضع تحمیل بلکه برخاسته از درک ضرورت این تغییر برای تأمین مصالح فردی و اجتماعی آنان، موجب نقش‌آفرینی فعال آنان در شکل‌دهی جامعه اولیه مسلمانان شد. نتیجه آن­که در الگوی نبوی، «آزادی» نه صرفاً به معنای رفع محدودیت‌ها، بلکه معادل «آگاهی‌» و «مسئولیت‌پذیری» تعریف شد و شرایط اجتماعی زنان را در عصر نبوی ارتقا بخشید.
واژه‌های کلیدی: آموزش زنان، اسلام و زنان، حجاب، زنان حجاز، صدر اسلام
متن کامل [PDF 702 kb]   (8 دریافت)    
نوع مطالعه: ترویجی | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/4/21 | پذیرش: 1404/6/28
فهرست منابع
1. قرآن کریم.
2. ابن اسحاق، محمد (1396ق). سیره ابن اسحاق. تحقیق محمد حمیدالله. رباط: معهد الدراسا‌ت‌ و الابحا‌ث‌ للتعریب‌.
3. ابن حبیب، محمد (1998). المحبر، لبنان: دارالافاق الجدیده.
4. ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی (1415). الإصابه فی تمییز الصحابه. بیروت: دارالکتب العلمیه.
5. ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی (1429). الإصابه فی تمییز الصحابه، تحقیق عبدالله بن عبدالمحسن ترکی. قاهره: مرکز هجر للبحوث و الدراسات العربیه و الاسلامیه.
6. ابن سعد، محمد بن سعد (بی‌تا). الطبقات الکبری. بیروت: دار صادر.
7. ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم (1423). الشعر و الشعراء. قاهره: دارالحدیث.
8. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (بی‌‌تا). البدایه و النهایه. بیروت: دارالفکر.
9. ابن هشام، عبدالملک (بی‌تا). السیره النبویه. تحقیق ابراهیم ابیاری و دیگران. بیروت: دار المعرفه.
10. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین (بی‌تا). الأغانی. مصر: مطبعه التقدم.
11. ابوشقه، عبدالحلیم محمد (1420). تحریر المرأه فی عصر الرساله. کویت: دارالقلم.
12. احمد، لیلا (1396ش). زنان و جنسیت در اسلام. ترجمه فاطمه صادقی. تهران: نگاه معاصر.
13. آلوسی، محمود شکری (بی‌تا). بلوغ الأرب فی معرفه احوال العرب. بیروت: دارالکتب العلمیه.
14. انصاری، محمدعلی (1392ش). زن از منظر قرآن کریم. مشهد: موسسه بیان هدایت نور.
15. بابانیا، محمد باقر (1385ش). «جایگاه زنان در عصر نبوی». فرهنگ کوثر. شماره68. زمستان. ص150-155.
16. بحتری، ولید بن عبید (1428). الحماسه. ابوظبی: هیئه ابوظبی للثقافه و التراث، المجمع الثقافی.
17. بخاری، محمد بن اسماعیل (بی‌تا). صحیح بخاری. استانبول: المکتبه الاسلامیه للنشر و التوزیع.
18. بغدادی، عبدالقادر بن عمر (1418). خزانه الأدب و لب لباب لسان العرب. بیروت: دارالکتب العلمیه.
19. بلاذری، احمد‌ بن یحیی (1988). فتوح‌البلدان. بیروت: دار و مکتبه الهلال.
20. پیرمرادیان، مصطفی و همکاران (1394ش). «مقایسه وضعیت زن دردوره جاهلیت و بعد از اسلام»، تاریخ نو. شماره11. تابستان. ص55-80.
21. ترکاشوند، امیرحسین (بی‌تا). حجاب شرعی در عصر پیامبر(ص). بی‌جا: بی‌نا.
22. ترمانینی، عبدالسلام (1984). الزواج عند العرب فی الجاهلیه و الإسلام. کویت: عالم المعرفه.
23. تقوی، هدیه (1402ش). «تحلیل انتقادی مقالات فارسی در بازتاب وضعیت زن عرب پیش اسلامی». پژوهش‌های تاریخی. شماره59. پاییز. ص59-79.
24. توحیدی، امین رضا و صادق شفیعی (1392ش). «بررسی تاریخی نقش اسلام در تغییر سبک زندگی زنان». زن و فرهنگ. شماره17. پاییز. ص55-64.
25. جاحظ، عمرو بن بحر (2002). البیان و التبیین. بیروت: دار و مکتبه الهلال.
26. جادالمولی، محمد احمد (1408). أیام العرب فی الجاهلیه. بیروت: دارالجیل.
27. جان احمدی، فاطمه و ریحانه هاشمی (1398ش). «رهیافت‌های جامعه شناختی نقش‌های اجتماعی زنان در نهادهای مدینه النبی در صدر اسلام». جامعه شناسی تاریخی. شماره1. بهار و تابستان. ص45-64.
28. جعفری، فاطمه (1394ش). «بررسی سیر تاریخی وجوب حجاب در صدر اسلام». مطالعات پژوهشی زنان با رویکرد اسلامی. شماره2. بهار و تابستان. ص97-117.
29. جمشیدی، اسدالله (1384ش). «تاریخچه حجاب در اسلام». تاریخ اسلام در آیینه پژوهش. شماره 7.
30. جواد علی (1391ق). المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام. بیروت: دار العلم للملایین.
31. دهقان، مجید و محمد عشایری منفرد (1400ش). پوشش زنان در زمان پیامبر(ص). تهران: پژوهشکده زن و خانواده.
32. دولابی، محمد بن احمد (1421). الکنی و الأسماء. بیروت: دار ابن حزم.
33. زمانی، مریم و همکاران (1398ش). «نقد نظر دکتر سها درباره آیه 59 سوره احزاب». معارف قرآن و عترت. سال5. شماره9. بهار و تابستان. ص79-102.
34. سالم، عبدالعزیز (1383ش). تاریخ عرب قبل از اسلام. ترجمه باقر صدری نیا. تهران: علمی و فرهنگی.
35. سلمان، مشهور حسن (بی‌تا). عنایه النساء بالحدیث النبوی. جده: دار ابن عفان.
36. سمعانی، عبدالکریم (1382ق). الأنساب، به کوشش عبد الرحمن معلمی. حیدرآباد: مطبعه مجلس دایره المعارف العثمانیه.
37. سیوطی، عبدالرحمن (1408). جزء فیه طرق حدیث طلب العلم فریضه علی کل مسلم. عمان: دار عمار.
38. سیوطی، عبدالرحمن (1424). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. قاهره: مرکز هجر للبحوث و الدراسات العربیه و الاسلامیه.
39. شاه ثنایی، محمدرضا (1398ش). «اختلاط مردان و زنان در عصر جاهلیت و صدر اسلام». مطالعات قرآن و حدیث سفینه. شماره63. تابستان. ص88-135.
40. شاه ثنایی، محمدرضا و محمدکاظم طباطبایی (1396ش). «بررسی نظریه حجاب حداقلی درباره وضعیت پوشش در عصر جاهلیت و صدر اسلام». پژوهش‌های تاریخی. شماره34. تابستان. ص89-104. Doi: 10.22108/jhr.2017.21777
41. شاهوردی، مجید و حسین حبیبی تبار (1400ش). «نقد ادله عدم الزام پوشش موی زنان در کتاب حجاب شرعی در عصر پیامبر». پژوهش‌های فقهی. شماره4. زمستان. ص1377-1400.
42. شهبازی، امین و محمد هادی گرامی (1402ش). «مناسبات پوشش زنان و قشربندی اجتماعی در صدر اسلام؛ بازخوانی احادیث بر اساس رویکرد انسان شناسی تفسیری». جستارهای تاریخی.
43. صادق‌نیا، محراب (1398ش). «پوشش زنان در ادیان توحیدی شبه جزیره در صدر اسلام». مطالعات قرآن و حدیث سفینه. شماره63. تابستان. ص67-87.
44. صادقی اردستانی، احمد (1388ش). زنان دانشمند و راوی حدیث. قم: بوستان کتاب.
45. طباطبایی، سید محمد حسین (1403ش). زن در قرآن. تصحیح محمد مرادی. قم: واژه پرداز اندیشه.
46. طبری، محمد بن جریر (1373ش). تاریخنامه طبری. ترجمه محمد بن محمد بلعمی. تصحیح محمد روشن، تهران: البرز.
47. طبرسی، فضل بن حسن (1377ش). ترجمه تفسیر جوامع الجامع، ترجمه عبدالعلی صاحبی و دیگران، مشهد: آستان قدس رضوی.
48. طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
49. طیبی، ناهید (1397-1398ش). «وضعیت حجاب زنان در عصر نبوی با تمرکز بر مستندات تاریخی». مطالعات فقه معاصر. شماره6 و 7. ص81-116.
50. عبدالمعیدخان، محمد (بی‌تا). الأساطیر العربیه قبل الإسلام. قاهره: مطیعه لجنه التالیف و الترجمه و النشر.
51. عفیفی، عبدالله (1350ق). المرأه العربیه فی جاهلیتها و اسلامها. مدینه: مکتبه الثقافه.
52. فروخ، عمر (1384ق). تاریخ الجاهلیه. بیروت: دار العلم للملایین.
53. کحاله، عمر رضا (بی‌تا). اعلام النساء فی عالمی العرب و الإسلام. بیروت: موسسه الرساله.
54. مرزوقی اصفهانی، احمد بن محمد (1411). شرح دیوان الحماسه. بیروت: دارالجبل.
55. مرنیسی، فاطمه (1389ش). زنان پرده نشین و نخبگان جوشن پوش. ترجمه ملیحه مغازه‌ای. تهران: نی.
56. مسلم بن حجاج (1412). صحیح مسلم. تصحیح محمد فؤاد عبدالباقی، قاهره: دارالحدیث.
57. مشهدی علی پور، مریم (1390ش). مطالعه تطبیقی جایگاه زن در جاهلیّت، قرآن و سنت. تهران: امیرکبیر.
58. مقدسی، مطهر بن طاهر (بی‌تا). البدء و التاریخ. قاهره: مکتبه الثقافه الدینیه.
59. مهدوی فخر، زهرا و همکاران (1400 ش). «واکاوی مسئولیت‌های اجتماعی بانوان در عصر پیامبر اکرم». پژوهش و مطالعات اسلامی. سال3. شماره24. تیر. ص86-98.
60. موسی پور، سید حسین و علی تردست (1398ش). «بررسی وضعیت حجاب زنان در صدر اسلام». همایش پژوهش‌های دینی، علوم اسلامی، فقه و حقوق در ایران و جهان اسلام.کرج.
61. واعظی، محمد جواد و محمدرضا جباری (1389ش). «نگاه تاریخی به وضعیت زن در اسلام»، تاریخ اسلام در آینه‌ی پژوهش، شماره26. تابستان. ص143-164.
62. یموت، بشیر (1352/1353ق). شاعرات العرب فی جاهلیه و الإسلام. بیروت: المکتبه الأهلیه.
63. یوسفیان، زهرا (1392ش). «حضور زنان در عصر نبوی(ص)». اندیشه‌های قرآنی متفکران معاصر. شماره105. مرداد و شهریور. ص18-27.


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Atefeh Eghbali Kalashami, AlhooiiNazari Z, Fazli Z. Women of the Hijaz in the Transition from the Age of Jāhiliyyah to the Prophetic Era (PBUH): A Comparative Reappraisal of Social Freedoms and Restrictions. islamhistory 2025; 1 (59) :79-97
URL: http://journal.isihistory.ir/article-1-1567-fa.html

اقبالی کلاشمی عاطفه، االهویی نظری زهرا، فضلی زینب. زنان حجاز در گذار از عصر جاهلی به عصر نبوی(ص): بازخوانی تطبیقی آزادی‌ها و محدودیت‌های اجتماعی (مقاله ترویجی). پژوهشنامه تاریخ اسلام. 1404; 1 (59) :79-97

URL: http://journal.isihistory.ir/article-1-1567-fa.html



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 1، شماره 59 - ( پاییز 1404 ) برگشت به فهرست نسخه ها
پژوهش نامه تاریخ اسلام (فصلنامه انجمن ایرانی تاریخ اسلام) Quartely Research Journal of Islamic History
Persian site map - English site map - Created in 0.17 seconds with 48 queries by YEKTAWEB 4745